Sản xuất nông nghiệp chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu

Những năm qua, tỉnh Quảng Trị đã chỉ đạo ngành nông nghiệp tập trung ứng dụng công nghệ mới, công nghệ tiên tiến trong sản xuất và đời sống nhằm sử dụng có hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, giảm cường độ phát thải khí nhà kính, góp phần ứng phó với BĐKH như ứng dụng khoa học công nghệ tưới tiết kiệm nước, kỹ thuật canh tác nông nghiệp thông minh nhằm tăng sản lượng và giảm nhẹ phát thải khí mê tan (như áp dụng công nghệ tưới nhỏ giọt từ Israel, sử dụng nhà lưới, nhà kính...); hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng khoa học và công nghệ vào sản xuất sạch hơn...

Sự chuyển biến tích cực và rõ nét nhất trong sản xuất nông nghiệp thích ứng với BĐKH là chuyển dần từ mô hình tăng trưởng dựa vào gia tăng số lượng các yếu tố đầu vào của sản xuất sang tăng năng suất, chất lượng lao động, ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới, sáng tạo; nâng cao giá trị gia tăng của từng ngành, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hợp lý và phát triển bền vững nhằm cơ cấu lại nền kinh tế. Trong lĩnh vực nông nghiệp đã hình thành một số mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp sạch, xác định cây trồng, vật nuôi chủ lực, xây dựng mô hình điểm; ứng dụng nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển sản xuất theo hướng thích ứng với BĐKH. Quy mô và số lượng các mô hình không ngừng tăng qua các năm, mang lại hiệu quả ngày càng cao cho người dân. Cụ thể là tập trung chuyển đổi cơ cấu giống lúa từ sử dụng giống dài ngày sang giống ngắn ngày, chất lượng cao giúp tiết kiệm chi phí sản xuất, tiết kiệm nước, thích ứng với BĐKH. Năm 2018, diện tích sử dụng giống lúa ngắn ngày chất lượng cao đạt 33.573 ha, trong đó sản xuất lúa hữu cơ là 25.990 ha.

Sau hai năm triển khai thực hiện mô hình thực hành nông nghiệp thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu (CSA), dự án đã hỗ trợ xây dựng 15 mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng thực hành, trong đó phải kể đến 6 mô hình “Cánh đồng lớn sản xuất lúa chất lượng cao theo hướng hàng hóa và nâng cao hiệu quả trên đơn vị diện tích” với diện tích 438 ha cho 456 hộ nông dân trên đất 2 vụ lúa; 6 mô hình sản xuất cây trồng cạn gồm lạc, ngô, đậu xanh…áp dụng công nghệ tưới tiết kiệm theo hướng hàng hóa với quy mô 54 ha…và nhân rộng các mô hình CSA trên cây lúa, cây màu, cây rau. Thực tế, lợi nhuận trên ruộng mô hình CSA của lúa vụ đông xuân cao hơn ruộng đại trà từ 2,3 đến 7,26 triệu đồng/ha nên nông dân rất ưa thích sản xuất mô hình CSA. Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, nông dân khi tham gia nhân rộng mô hình CSA được hỗ trợ giống, các loại vật tư mới như đạm nhả chậm, chế phẩm vi sinh, thiết bị sạ hàng, lên luống, gieo hạt, thiết bị tưới…cơ chế hỗ trợ một vụ trên một diện tích sản xuất nhằm hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, bảo vệ môi trường sinh thái... Bên cạnh đó nông dân ở các địa phương đã mạnh dạn chuyển đổi diện tích lúa kém hiệu quả, thiếu nước sang trồng ngô và hoa màu khác đạt 346 ha, chuyển đổi đất rừng sang trồng cây ăn quả (dứa) đạt 144,6 ha... nhằm thích ứng với BĐKH.

Thạc sĩ Nguyễn Hồng Phương, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Quảng Trị cho biết: “Để hạn chế phát thải khí nhà kính, nhiều mô hình sản xuất chỉ sử dụng phân hữu cơ vi sinh, hạn chế sử dụng phân hóa học và thuốc bảo vệ thực vật đã mang lại hiệu quả thiết thực thông qua liên kết chặt chẽ với các doanh nghiệp, gắn với việc bao tiêu sản phẩm. Đến nay đã có gần 4.000 ha canh tác lúa thông minh thích ứng với BĐKH và gần 200 ha sản xuất cây công nghiệp dài ngày và cây rau màu (hồ tiêu, lạc, dứa, rau củ quả, đậu đỗ, dược liệu...) sử dụng công nghệ tưới tiết kiệm. Bên cạnh đó, để nâng cao hiệu quả sử dụng đất, hạn chế bốc thoát hơi nước, hạn chế cỏ dại, nhiều mô hình xen canh, luân canh, gối vụ đã mang lại hiệu quả cao...”.

Thời gian qua, tỉnh đã tăng cường phổ biến kiến thức, nâng cao năng lực thích ứng, bảo đảm sinh kế cho người dân những vùng có nguy cơ bị ảnh hưởng nặng của BĐKH, vùng thường xuyên bị tác động của thiên tai như sắp xếp, bố trí lại vùng dân cư bị thiên tai, xây dựng bản đồ nguy cơ ngập lụt theo các kịch bản nước biển dâng, xây dựng hệ thống đê sông, đê biển...Chủ động các phương án, điều kiện phòng, tránh và giảm nhẹ thiên tai phù hợp với từng ngành, lĩnh vực, vùng, miền. Hoạch định chính sách, giám sát, đánh giá về tăng trưởng xanh và phát triển bền vững ở địa phương; thúc đẩy một số lĩnh vực kinh tế xanh phát triển.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và PTNT Võ Văn Hưng cho biết thêm: “Để chủ động ứng phó với BĐKH trong sản xuất nông nghiệp trong thời gian tới, ngành tiếp tục nghiên cứu, ứng dụng và từng bước nhân rộng mô hình thích ứng và giảm nhẹ tác động của BĐKH trong lĩnh vực nông nghiệp bằng các biện pháp chuyển đổi giống cây trồng, vật nuôi, điều chỉnh mùa vụ, kỹ thuật sản xuất thích ứng với BĐKH, tạo sinh kế bền vững cho người dân. Đẩy mạnh các biện pháp phòng, chống, hạn chế tác động của ngập lụt, xâm nhập mặn do nước biển dâng. Tiếp tục thực hiện chương trình, dự án đầu tư củng cố, nâng cấp đê biển trên địa bàn tỉnh; xây dựng bản đồ nguy cơ ngập lụt theo các kịch bản nước biển dâng trên địa bàn tỉnh; bổ sung, điều chỉnh chiến lược, quy hoạch phát triển ngành, lĩnh vực, phát triển kinh tế-xã hội phù hợp với kịch bản BĐKH và nước biển dâng. Xây dựng và triển khai các phương án di dời dân ở vùng xung yếu; nạo vét, khơi thông dòng chảy tại một số trục tiêu thuộc các sông bị bồi lấp đảm bảo tiêu thoát lũ và phục vụ sản xuất. Tiếp tục thực hiện các dự án thuộc Chương trình mục tiêu ứng phó với BĐKH và tăng trưởng xanh cùng các chương trình, dự án liên quan. Bảo vệ, phát triển các hệ sinh thái tự nhiên nhằm hạn chế những tác động bất lợi do BĐKH gây ra.