Đại biểu Quốc hội đóng góp ý kiến xây dựng Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học

1. Điều 4: Giải thích từ ngữ;

- Tại Khoản 4, giải thích về từ “Đại học”; thuật ngữ “đại học” lâu nay được hiểu là một bậc học là trình độ đào tạo bậc đại học chuyên về một lĩnh vực nào đó; cũng như được hiểu như bậc giáo dục tiểu học, THCS, THPT. Dự thảo đưa ra khái niệm “Đại học là cơ sở giáo dục đại học…”; lại thêm khái niệm cơ sở giáo dục đại học, trường đại học, học viện... như trong dự thảo làm cho việc giải thích từ ngữ thêm rối rắm rất khó hiểu. Cách định nghĩa như vậy giống như kiểu giải thích rằng: “Nó là nó, nhưng mà là không là nó”, sẽ dễ dẫn đến sự nhầm lẫn giữa khái niệm về bậc học đại học và cơ sở giáo dục đại học; đại học và trường đại học, học viện... Vì vậy, cần rà soát, xem xét thuật ngữ này trong mối quan hệ với các khái niệm ở khoản 1,2,3,4,5,8 để tránh nhầm lẫn trong cách dùng và không làm sai lệch nghĩa thông dụng của tiếng Việt.

- Tại Khoản 13 giải thích cụm từ “Trách nhiệm giải trình” như dự thảo là chưa phù hợp, đề nghị sửa lại như sau: “Trách nhiệm giải trình là trách nhiệm minh bạch thông tin của các cơ sở giáo dục đại học…” thay vì “trách nhiệm báo cáo” vì thông thường được hiểu là khi có yêu cầu thì mới báo cáo; và “trách nhiệm minh bạch thông tin” sẽ được hiểu là các cơ sở giáo dục đại học phải chủ động việc cung cấp thông tin về nhà trường cho xã hội và cho cơ quan quản lý kể cả trong trường hợp không hoặc chưa được yêu cầu báo cáo.

2. Điều 6: Trình độ, hình thức đào tạo của giáo dục đại học và Điều 38: Văn bằng giáo dục đại học

- Tại Khoản 2, Điều 6 dự thảo quy định hình thức đào tạo trình độ giáo dục đại học bao gồm: “chính quy, vừa học vừa làm, đào tạo từ xa”. Cách quy định này đã và đang tồn tại lâu nay mang tính phân biệt không chỉ về hình thức đào tạo mà cả văn bằng giáo dục đại học. Cũng vì sự phân biệt này mà vừa qua, thực hiện việc tuyển dụng, quy hoạch cán bộ ở nhiều địa phương yêu cầu phải có bằng đại học chính quy nên đã “nở rộ phong trào rộng khắp” là đi học để lấy bằng thạc sĩ, thực chất cũng chỉ là hình thức “đánh bóng bằng cấp” thay cho bằng đại học tại chức, từ xa, gây nhiều tốn kém lớn cho xã hội.

- Về xu hướng giáo dục đại học quốc tế hiện nay có 3 hình thức chính: full-time (tập trung/toàn thời gian), part-time (không tập trung/bán thời gian) và distance education (từ xa). Bằng cấp không phân biệt hình thức “bán thời gian” hay “toàn thời gian” vì hai loại hình đào tạo này có chung chương trình, chung các yêu cầu về kiến thức, kỹ năng, năng lực. Sự khác biệt của hai loại hình đào tạo này chỉ là về mặt thời gian đào tạo: Đào tạo toàn thời gian sẽ hoàn thành chương trình sớm hơn đào tạo bán thời gian, mặt khác trong tiếng Anh cũng không có thuật ngữ “vừa học vừa làm”;

- Xét về ngôn ngữ: Thuật ngữ “chính quy” và “vừa học, vừa làm” là không logic; nếu có hình thức đào tạo là “chính quy” thì ngược lại là “không chính quy”.

Vì vậy, tôi đề nghị tại Điều 6, Điều 38 cần quy định rõ, thống nhất văn bằng đại học có giá trị như nhau đối với bất cứ loại hình đào tạo nào và phải được chuẩn hóa, quốc tế hóa tên gọi về hình thức đào tạo phù hợp tiến trình đổi mới giáo dục đại học Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế về giáo dục bậc đại học.

3. Điều 21: Phân hiệu của cơ sở giáo dục đại học

- Theo Điểm a, Khoản 1, Điều 21, phân hiệu của cơ sở giáo dục đại học theo dự thảo luật là không có tư cách pháp nhân. Tham chiếu Điều 74 Bộ Luật dân sự 2015 quy định về “pháp nhân” và nghiên cứu về vị trí, chức năng, nhiệm vụ, các mối quan hệ công tác thì phân hiệu đại học có đủ điều kiện để xác nhận tư cách pháp nhân theo quy định. Mặt khác, trong thực tế nếu trao cho phân hiệu của cơ sở giáo dục đại học tư cách pháp nhân sẽ tăng cường tính tự chủ, năng động, nâng cao hiệu quả, đề cao trách nhiệm trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn mà cơ sở giáo dục đại học quy định và nhiệm vụ khi có yêu cầu của địa phương sở tại. Đồng thời, như vậy cũng sẽ tạo ra hành lang pháp lý thống nhất hoạt động cho các phân hiệu cơ sở giáo dục đại học nước ngoài tại Việt Nam cũng như phân hiệu cơ sở giáo dục đại học Việt Nam tại nước ngoài ở Khoản 2, và 3 của điều luật này.

Vì vậy, tôi đề nghị cần xem xét vấn đề này trong dự thảo luật theo hướng xác định tư cách pháp nhân, phân cấp, giao quyền cho phân hiệu cơ sở giáo dục đại học; còn việc phân cấp, giao quyền đến đâu là do cơ sở giáo dục đại học quy định và dĩ nhiên là không chồng lấn, vượt thẩm quyền của cơ sở giáo dục đại học; đây cũng phù hợp xu thế chung về tăng cường tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm các cơ sở giáo dục hiện nay và đây cũng chính là tâm tư, nguyện vọng của các phân hiệu đại học mà chúng tôi đã tiếp xúc lấy ý kiến trước kỳ họp này.

4. Điều 52: Tổ chức kiểm định chất lượng giáo dục

Tại Khoản 3 quy định: “Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định tiêu chuẩn, nguyên tắc hoạt động, cơ cấu tổ chức, trách nhiệm và quyền hạn của tổ chức kiểm định chất lượng giáo dục; quyết định thành lập hoặc cho phép thành lập tổ chức kiểm định chất lượng giáo dục; quyết định cho phép hoạt động, đình chỉ hoạt động …”.

Có thể thấy rằng:“Kiểm định chất lượng giáo dục” về thực chất là một dịch vụ kinh doanh có điều kiện theo quy định tại Luật Đầu tư 2014 (sửa đổi Danh mục năm 2016). Theo Điều 7 của Luật Đầu tư thì chỉ có văn bản luật và nghị định mới có thể quy định về điều kiện kinh doanh. Do đó, việc giao nội dung này cho Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo như quy định của dự thảo là không phù hợp. Cần rà soát thiết kế điều luật này theo hướng quy định rõ về tiêu chuẩn và quy chuẩn chuyên môn và thẩm quyền quyết định phù hợp với pháp luật về đầu tư; đồng thời khẳng định rõ phương châm thực hiện xã hội hóa hoạt động này.