Phát huy vai trò của các chuyên gia, nhà khoa học, Hội đồng tư vấn trong triển khai hoạt động giám sát, phản biện xã hội

Quang cảnh Hội thảo

Không để kiến nghị của Mặt trận chỉ dừng lại ở báo cáo, không để ý kiến chính đáng của Nhân dân rơi vào im lặng

Hội thảo nhằm đánh giá 13 năm thực hiện Quyết định 217, Quyết định 218 về công tác giám sát, phản biện xã hội, tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền của MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội; từ đó đề xuất, kiến nghị giải pháp hoàn thiện đồng bộ cơ chế để MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội tham gia sâu rộng trong hoạt động giám sát, phản biện xã hội, xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền trong thời gian tới.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, bà Đàm Thị Vân Thoa, Phó Trưởng ban Dân chủ, Giám sát và Phản biện xã hội Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam nêu rõ, hoạt động giám sát, phản biện xã hội, tham gia góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền của MTTQ Việt Nam, các đoàn thể chính trị - xã hội và Nhân dân trong những năm qua đã được Đảng và Nhà nước quan tâm, ban hành nhiều quy định và cụ thể hóa trong các văn bản quy phạm pháp luật như: Quyết định số 217 và Quyết định số 218 của Bộ Chính trị, Hiến pháp, Luật MTTQ Việt Nam, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật... Đây là cơ sở, điều kiện để MTTQ Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và các tầng lớp Nhân dân phát huy vai trò, trách nhiệm trong giám sát, phản biện xã hội, tham gia góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tạo sự đồng thuận xã hội.

Bà Đàm Thị Vân Thoa, Phó Trưởng ban Dân chủ, Giám sát và Phản biện xã hội Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam trình bày đề dẫn tại Hội thảo

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc thực hiện Quyết định 217 và Quyết định 218 của Bộ Chính trị sau gần 13 năm qua còn bộc lộ một số hạn chế, bất cập ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả của công tác giám sát, phản biện xã hội, tham gia xây dựng Đảng, chính quyền của MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội như: Nhận thức về việc phát huy vai trò của Nhân dân trực tiếp tham gia góp ý, phản ánh cũng như phát huy vai trò của công tác giám sát và phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam trong kiểm soát quyền lực chưa thật sự đầy đủ và sâu sắc; Chất lượng một số cuộc góp ý, phản ánh của Nhân dân, cũng như giám sát và phản biện xã hội chưa cao, còn mang tính hình thức; Việc tiếp thu và phản hồi ý kiến góp ý, kiến nghị sau giám sát, phản biện xã hội chưa được coi trọng, thiếu cơ chế thực hiện; Còn tình trạng cán bộ MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội ngại va chạm, né tránh trong các cuộc góp ý, phản ánh của Nhân dân cũng như trong các cuộc giám sát và phản biện xã hội; Các điều kiện đảm bảo cho công tác này còn hạn chế: cơ sở vật chất, kỹ thuật chưa đáp ứng yêu cầu của công tác góp ý, phản ánh, giám sát và phản biện xã hội nhất là MTTQ Việt Nam cấp xã trong bối cảnh chuyển đổi số; kinh phí tổ chức các hoạt động góp ý, giám sát và phản biện xã hội còn thấp.

Để khắc phục những tồn tại, hạn chế, bất cập nêu trên, Dự thảo báo cáo đề xuất một số nhiệm vụ, giải pháp như: Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giám sát, phản biện xã hội, góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền; Nâng cao nhận thức của cấp ủy, chính quyền, MTTQ Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và các tầng lớp Nhân dân về công tác giám sát, phản biện xã hội, góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền; Rà soát, bổ sung và hoàn thiện cơ chế, quy định pháp luật về giám sát, phản biện xã hội, góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền của MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội; Kiện toàn tổ chức bộ máy, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác giám sát, phản biện xã hội, góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền.

Dự thảo báo cáo cũng đề cập tới việc đổi mới nội dung, phương thức giám sát, phản biện xã hội, góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền của MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội. Trong đó nhấn mạnh tới nội dung tăng cường hiệp thương, thống nhất hành động, phát huy vai trò chủ trì của MTTQ Việt Nam và phối hợp chặt chẽ của các tổ chức chính trị - xã hội trong xây dựng và thực hiện kế hoạch giám sát, phản biện xã hội hàng năm; đề cao vai trò chủ động, kịp thời của các tổ chức chính trị - xã hội; Đổi mới phương thức thực hiện các cuộc giám sát chuyên đề trong phạm vi toàn quốc; Nâng cao hiệu quả thực chất các Hội nghị đối thoại giữa người đứng đầu cấp ủy đảng, chính quyền với Nhân dân; Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác giám sát, phản biện xã hội, góp ý, xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền…

GS. TS Trần Ngọc Đường, Chủ nhiệm HĐTV Dân chủ và Pháp luật, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam phát biểu tại Hội thảo

Giải pháp nhằm phát huy vai trò của MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội trong hoạt động giám sát, phản biện xã hội

Góp ý tại hội thảo, GS. TS Trần Ngọc Đường, Chủ nhiệm HĐTV Dân chủ và Pháp luật, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cho rằng, góp ý phản ánh giám sát và phản biện xã hội chính là những phương thức kiểm soát quyền lực của xã hội đối với quyền lực chính trị của Đảng, quyền lực Nhà nước. Đặc biệt, thông qua MTTQ Việt Nam các cấp, sự tham gia góp ý, phản ánh của nhân dân về những biểu hiện suy thoái về tư tưởng, chính trị, đạo đức lối sống “Tự diễn biến”, “Tự chuyển hóa” của cán bộ Đảng viên đã thành một kênh phản ánh xã hội chính thức. Đây là kênh quan trọng để phát hiện những biểu hiện quan liêu, xa dân, suy thoái về đạo đức lối sống, tham nhũng của cán bộ Đảng viên. Nhờ đó, nhiều vụ việc bức xúc ở cở sở đã được phản ánh, góp ý buộc các cơ quan Nhà nước, các cá nhân có thẩm quyền phải giải trình, tiếp thu hoặc khắc phục.

Để tiếp tục phát huy vai trò của MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội trong hoạt động giám sát, phản biện xã hội, GS. TS Trần Ngọc Đường cho rằng cần nâng cao năng lực tổ chức và thực hiện việc tập hợp ý kiến, kiến nghị của nhân dân và giám sát, phản biện xã hội thông qua việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức của MTTQ các cấp có bản lĩnh chính trị, có tư duy giám sát và phản biện xã hội, có trình độ pháp lý, có khả năng phân tích chính sách. Đặc biệt, cán bộ Mặt trận phải thực sự gần dân, sát dân, có tinh thần độc lập, khách quan, dám bảo vệ cái đúng.

Cùng với đó cần phát huy vai trò chủ trì, chủ động của MTTQ các cấp, tăng cường phối hợp và thống nhất hoạt động giữa các tổ chức thành viên trong việc xây dựng và thực hiện chương trình, kế hoạch tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền bằng các hoạt động tập hợp, phản ảnh kiến nghị của nhân dân và công tác giám sát và phản biện xã hội; Xây dựng và ban hành các quy định chi tiết của Đảng và pháp luật của Nhà nước về công tác tổ chức và thực hiện việc tập hợp ý kiến, kiến nghị của nhân dân đối với cán bộ, đảng viên, nhất là đối với những người đứng đầu, những người có chức vụ, quyền hạn.

“Cần xây dựng và kiện toàn các Hội đồng tư vấn, Ban tư vấn, Tổ tư vấn đủ mạnh, đủ năng lực, đủ nhiệt huyết tham gia vào công tác xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền của Mặt trận tổ quốc các cấp; đồng thời ứng dụng công nghệ số trong việc tập hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân, giám sát và phản biện xã hội.”, GS. TS Trần Ngọc Đường nêu ý kiến.

TS Nguyễn Văn Pha, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam phát biểu tại Hội thảo

Ở góc độ khác, TS Nguyễn Văn Pha, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cũng đưa ra các giải pháp nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội. Trong đó, cần hoàn thiện thể chế, cần chuẩn hóa quy trình giám sát, phản biện theo từng cấp; nâng cao chất lượng đội ngũ, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ giám sát, phản biện xã hội thông qua việc xây dựng chương trình đào tạo chuyên sâu về kỹ năng phản biện chính sách, phân tích pháp luật và đánh giá tác động, kỹ năng điều tra xã hội học; Tổ chức tập huấn theo tình huống thực tế, mô phỏng các cuộc giám sát, phản biện. Bên cạnh đó, cần có cơ chế đãi ngộ thỏa đáng nhằm thu hút chuyên gia, trí thức, củng cố các tổ chức tư vấn và cần thành lập mạng lưới chuyên gia phản biện theo từng lĩnh vực.

“Ngoài ra, cần đổi mới nội dung, phương thức hoạt động. Theo đó, cần lựa chọn vấn đề trọng tâm để tổ chức giám sát. Ưu tiên giám sát các vấn đề đất đai, môi trường, an sinh xã hội, khiếu nại, tố cáo của Nhân dân, những vấn đề có nguy cơ phát sinh tiêu cực… Tránh dàn trải, mỗi năm chỉ chọn ít nhưng sâu. Tăng cường đối thoại, tranh luận chính sách bằng việc phối hợp tổ chức đối thoại trực tiếp giữa cơ quan ban hành chính sách - Người dân, doanh nghiệp - Chuyên gia”, TS Nguyễn Văn Pha gợi mở.

Bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Phó Chủ tịch Trung ương Hội LHPN Việt Nam phát biểu tại Hội thảo

Khẳng định vai trò trong giám sát xã hội ngày càng đi vào thực chất, gắn với những vấn đề thiết thân của phụ nữ, gia đình và bình đẳng giới, bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Phó Chủ tịch Trung ương Hội LHPN Việt Nam cho biết, trong thời gian tới, Hội LHPN Việt Nam tập trung vào một số nội dung như: Nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền và các chủ thể liên quan; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ và năng lực thực hiện; bảo đảm điều kiện và hoàn thiện cơ chế, chính sách đối với đội ngũ thực hiện; đổi mới nội dung, phương thức thực hiện theo hướng thực chất, có trọng tâm, trọng điểm.

Cùng với đó Hội cũng tăng cường cơ chế phối hợp và chia sẻ thông tin; đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động giám sát, phản biện xã hội và góp ý xây dựng chính sách; thiết lập cơ chế theo dõi, đánh giá và công khai kết quả thực chất.

“Các giải pháp trên cần được triển khai đồng bộ, gắn với quá trình hoàn thiện thể chế, đổi mới tổ chức bộ máy và thúc đẩy chuyển đổi số, nhằm bảo đảm phát huy thực chất, hiệu quả vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội trong giám sát, phản biện xã hội và tham gia góp ý xây dựng Đảng, chính quyền trong giai đoạn phát triển mới.”, bà Nguyễn Thị Thu Hiền chia sẻ.

Các ý kiến tại Hội thảo cũng đề nghị quy định rõ hơn về cơ chế phối hợp giữa MTTQ với cấp ủy, chính quyền và các cơ quan liên quan, nhất là trong việc theo dõi, đôn đốc các ý kiến, kiến nghị sau giám sát, sau phản biện và góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền của MTTQ Việt Nam; Đề nghị sửa đổi, bổ sung quy định cụ thể về cơ chế tiếp thu, giải trình, phản hồi ý kiến, kiến nghị của MTTQ Việt Nam sau giám sát, phản biện xã hội và góp ý xây dựng Đảng, chính quyền; xác định rõ trách nhiệm, thẩm quyền, thời hạn xử lý và chế tài trong trường hợp không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ của các cơ quan, tổ chức, nhất là trách nhiệm của người đứng đầu; Bổ sung quy định về việc phản biện xã hội trong toàn bộ quy trình xây dựng, ban hành văn bản của Đảng và Nhà nước; làm rõ trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo trong việc lấy ý kiến, tiếp thu, giải trình ý kiến phản biện. Hiện nay, việc tham gia phản biện có lúc còn hình thức, chưa được thực hiện đầy đủ..

Bà Hà Thị Nga, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam phát biểu kết luận Hội thảo

Tiếp thu ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của đại biểu tham dự tại Hội thảo, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Hà Thị Nga nhấn mạnh, Quyết định số 217 - QĐ/TW và Quyết định số 218-QĐ/TW là căn cứ quan trọng để MTTQ Việt Nam phát huy vai trò của mình tham gia hoạt động giám sát, phản biện xã hội, đặc biệt tham gia đóng góp ý kiến xây dựng Đảng, Nhà nước. Từ ý kiến của đại biểu tham dự Hội thảo, Ban soạn thảo cần tiếp tục tiếp thu, chỉnh sửa đánh giá được những kết quả đã đạt được, những ưu điểm, hạn chế và những khó khăn, vướng mắc, nguyên nhân, bài học kinh nghiệm, đề xuất giải pháp để nâng cao chất lượng giám sát, phản biện góp ý xây dựng Đảng, xây dựng Chính quyền của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, tạo cơ chế, điều kiện  để MTTQ thực hiện tốt quyền, trách nhiệm trong giám sát, phản biện góp ý xây dựng Đảng, xây dựng Chính quyền. 

Nhắc lại ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ XI: “Mặt trận phải nâng cao bản lĩnh, chất lượng và phương pháp giám sát, phản biện; huy động tốt hơn chuyên gia, nhà khoa học, luật gia, trí thức, doanh nhân, người có uy tín; dựa trên dữ liệu, khảo sát xã hội và tiếng nói từ cơ sở. Đặc biệt, phải có cơ chế theo dõi đến cùng việc giải quyết kiến nghị sau giám sát, phản biện; không để kiến nghị của Mặt trận chỉ dừng lại ở báo cáo, không để ý kiến chính đáng của Nhân dân rơi vào im lặng”, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Hà Thị Nga cho rằng, trong nhiệm kỳ 2026-2031, với mô hình tổ chức bộ máy ngày càng được củng cố, MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội cần phát huy tinh thần đổi mới, tinh thần hành động để đi vào thực tiễn cũng như xác định nhiệm vụ giám sát, phản biện xã hội, xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền là một trong những nhiệm vụ quan trọng để quyết tâm hành động thực chất, hiệu quả hơn.