“Điểm tựa” của bản Tà Mên

Bản Tà Mên bao bọc xung quanh là đồi núi trùng điệp. Do đặc thù địa hình hiểm trở, thời tiết khắc nghiệt, đất sản xuất nông nghiệp ít nên từ bao đời nay, đồng bào dân tộc Vân Kiều, Pa Kô nơi đây luôn bị đói nghèo đeo bám dai dẳng. Già làng Pả Diên nhớ lại, khoảng năm 1979, đang học tại Trường PTDT nội trú huyện Hướng Hóa, cứ mỗi lần về bản, chứng kiến sự đói nghèo trong gia đình mình cũng như dân bản, Pả Diên thấy xót xa trong lòng. Nguyên nhân đói nghèo là do đời sống của dân bản chủ yếu dựa vào việc trồng ngô, lúa trên nương rẫy; vào rừng săn bắt thú rừng hay đào củ sắn, củ mài trong rừng về ăn. “Hồi đó, tôi cứ trăn trở mãi với ước muốn giúp gia đình mình và dân bản Tà Mên thoát đói... Rồi qua bạn bè trong lớp, tôi biết dân bản ở nhiều xã miền núi đã trồng lúa nước từ lâu. Cây lúa nước đã mang lại sự no ấm cho đồng bào dân tộc Vân Kiều, Pa Kô. Vậy là tôi lặn lội vào nhiều bản làng ở các xã vùng Lìa (huyện Hướng Hóa) để tìm hiểu, học hỏi kỹ thuật canh tác cây lúa nước. Khi đã nắm vững kỹ thuật, tôi đợi đến kỳ nghỉ hè sẽ quay về bản Tà Mên để bắt tay khai hoang đất đai trồng lúa nước. Bởi muốn dân bản tin tưởng vào cách làm của mình thì gia đình tôi phải làm trước”.

Mùa hè năm 1979, Pả Diên trở về bản Tà Mên rồi đi khắp khe suối xung quanh bản để tìm chỗ đất thuận lợi cho việc trồng lúa nước. Cuối cùng Pả Diên cũng chọn được khoảnh đất rộng gần 1 mẫu, khá bằng phẳng dưới chân ngọn đồi phía sau bản Tà Mên có thể canh tác lúa nước. Hằng ngày, Pả Diên cần mẫn cuốc đất, phát cỏ để khai hoang, phục hóa. Khi hoàn thành diện tích trồng lúa nước, Pả Diên gặp phải vấn đề khá nan giải đó là nguồn nước tưới cho ruộng lúa. Để giải quyết vấn đề này, ông đã mất gần nửa tháng để khơi dòng nước từ suối về ruộng lúa. Vụ lúa năm ấy, ông thu về 6 - 7 tạ lúa (cao gấp nhiều lần so với trồng lúa rẫy) trong niềm vui của gia đình cũng như dân bản. Pả Diên cho biết: “Vậy là dân bản Tà Mên bắt đầu tin tưởng tôi và trồng lúa nước như gia đình tôi. Đến bây giờ, bản Tà Mên với 89 hộ dân đều trồng lúa nước. Hiệu quả mà cây lúa nước mang lại cho đồng bào dân tộc Vân Kiều, Pa Kô ở bản Tà Mên trong thực tế không cần nói ai cũng biết. Bởi để trồng một héc ta lúa rẫy mỗi năm cho thu hoạch cao nhất cũng chỉ được 4-5 tạ lúa và đổi lại dân bản phá rừng làm nương rẫy, còn trồng lúa nước thì canh tác năm này sang năm khác trên chính diện tích đó mà thôi. Hiện tại cũng như lâu dài, cây lúa nước đã và đang góp phần đảm bảo nguồn lương thực tại chỗ cho người dân bản Tà Mên”.

Năm 2006, sau hàng chục năm làm cán bộ y tế xã Ba Nang, Pả Diên nghỉ hưu, về sinh sống ở bản Tà Mên và đẩy mạnh tuyên truyền, vận động dân bản cách ăn uống, sinh hoạt hợp vệ sinh, chăm sóc sức khỏe ban đầu. Đến bây giờ, dân bản Tà Mên cứ ốm đau, bệnh tật là đến Trạm Y tế xã Ba Nang để được các y, bác sĩ khám chữa bệnh chứ không còn cúng giàng, cúng ma… hết ngày này sang tháng khác như trước nữa.

Khi chia tay, Pả Diên hẹn khi nào rảnh rỗi sẽ kể cho tôi nghe thêm nhiều câu chuyện ông đã làm như giữ gìn an ninh trật tự, hòa giải những vướng mắc, mâu thuẫn trong cộng đồng dân cư… những công việc lặng thầm mà già làng Pả Diên đã làm để giúp cho dân bản Tà Mên có cuộc sống no đủ, hạnh phúc hơn.