Khó khăn trong chuyển đổi đất trồng lúa kém hiệu quả sang các loại cây trồng khác tại Đakrông

Hằng năm, trên cơ sở hiện trạng tưới của các công trình thủy lợi trên địa bàn, Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện hướng dẫn, phối hợp với UBND các xã, thị trấn tiến hành khảo sát nhu cầu của người dân để thực hiện đăng kí chuyển đổi cây trồng phù hợp. Từ kết quả rà soát và các quyết định phê duyệt của tỉnh, huyện đã xây dựng phương án, kế hoạch tổ chức sản xuất cụ thể hằng năm, hằng vụ để các địa phương tổ chức triển khai thực hiện. Theo thống kê của huyện, từ năm 2016 đến vụ đông xuân 2018-2019, địa phương đã thực hiện chuyển đổi được 145,12 ha từ đất trồng lúa kém hiệu quả sang các loại cây trồng khác. Trong đó, diện tích chuyển đổi từ đất trồng lúa sang trồng ngô theo Quyết định 230/QĐ- UBND của UBND tỉnh là 63,4 ha. Trong năm 2016, tổng diện tích chuyển đổi trên đất lúa kém hiệu quả sang trồng các cây trồng khác là 75,52 ha. Các cây trồng được lựa chọn để chuyển đổi gồm cây ngô trong vụ đông xuân; cây ngô và đậu xanh trong vụ hè thu. Năm 2017, vụ hè thu chuyển đổi 49,95 ha đất trồng lúa sang trồng ngô. Năm 2018, vụ hè thu chuyển đổi 12,1 ha đất lúa kém hiệu quả sang trồng đậu xanh và ngô. Đến năm 2019, vụ đông xuân 2018-2019 đã chuyển đổi 7,55 ha từ đất trồng lúa kém hiệu quả sang trồng ngô. Vụ hè thu 2019, diện tích đăng kí chuyển đổi sang trồng ngô và đậu xanh là 39,9 ha.

Công tác chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa kém hiệu quả thời gian qua đã được huyện Đakrông đẩy mạnh thực hiện. Tuy nhiên, thực tế hiệu quả đem lại vẫn chưa cao, ngoài một số xã thực hiện khá tốt như Ba Lòng, Hải Phúc, Triệu Nguyên..., các xã còn lại quá trình thực hiện chuyển đổi cây trồng vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Sự chuyển đổi chủ yếu được thực hiện nhờ vào sự hỗ trợ từ các chương trình, dự án, người dân chưa tự đầu tư giống mới để sản xuất. Việc thực hiện chuyển đổi cây trồng ở một số xã còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong khâu làm đất do khả năng ứng dụng cơ giới của người dân vùng cao còn hạn chế, do vậy kĩ thuật làm đất không đảm bảo. Cùng với đó là việc đầu tư thâm canh cho cây trồng chuyển đổi còn hạn chế nên năng suất đem lại chưa cao. Trong quá trình thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên diện tích đất trồng lúa kém hiệu quả, người dân ở một số xã còn sản xuất riêng lẻ và theo tập tục cũ nên việc triển khai sản xuất thường chậm so với khung lịch thời vụ, sản xuất còn phụ thuộc nhiều vào yếu tố thời tiết. Diện tích đất trồng lúa trên địa bàn huyện còn nhỏ lẻ, không tập trung nên việc chuyển đổi còn gặp nhiều khó khăn. Việc liên kết sản xuất còn lỏng lẻo, chưa có các HTX hoạt động theo Luật HTX năm 2012. Số lượng tổ hợp tác còn ít, quy mô chất lượng sản phẩm còn thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường. Người dân cũng chưa xây dựng được nhóm hộ, tổ hợp tác hoặc HTX sản xuất cây trồng chuyển đổi tập trung để tạo thế mạnh trên thị trường. Ngoài ra, do các chính sách hỗ trợ hiện nay nhìn chung đều thu hẹp đối tượng, hạng mục hỗ trợ nên rất khó để thực hiện việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa kém hiệu quả theo hướng tập trung, liên kết bao tiêu sản phẩm. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến những khó khăn, hạn chế nêu trên là do phong tục, tập quán của một bộ phận người dân trên địa bàn huyện còn lạc hậu, trình độ nhận thức hạn chế, từ đó ảnh hưởng lớn đến việc tiếp thu các tiến bộ KHKT để áp dụng vào sản xuất. Do đặc điểm địa hình nên diện tích đất trồng lúa tại huyện Đakrông còn manh mún, nhỏ lẻ, khó thực hiện dồn điền đổi thửa, tích tụ ruộng đất. Cơ sở hạ tầng nông thôn còn thiếu, nguồn lực đầu tư hạn chế, hệ thống kết cấu hạ tầng đã được đầu tư, cải tạo song chưa đáp ứng được yêu cầu đề ra. Trong quá trình triển khai thực hiện, một bộ phận người dân còn e ngại việc chuyển đổi cây trồng, việc thực hiện chuyển đổi không đồng đều giữa các hộ gây khó khăn cho quá trình bảo vệ và chăm sóc cây trồng được chuyển đổi. Bên cạnh đó, điều kiện thời tiết những năm gần đây diễn biến thất thường, không theo quy luật, thiên tai thường xuyên xảy ra cũng đã làm ảnh hưởng đến sản xuất và đời sống của người dân.

Để việc chuyển đổi đất trồng lúa kém hiệu quả sang các loại cây trồng khác tại huyện Đakrông đạt hiệu quả cao hơn cần có chính sách dài hạn hỗ trợ giống cây trồng mới trong thực hiện chuyển đổi trên đất trồng lúa. Ví dụ như hỗ trợ giống cho 3 vụ/chu kì sản xuất liên tiếp đối với cây hằng năm hoặc hỗ trợ giống cây lâu năm có hiệu quả kinh tế cao để vận động người dân chuyển đổi cây trồng trên đất trồng lúa kém hiệu quả. Đồng thời, khi thực hiện chính sách, cấp trên cần có kế hoạch phân bổ kinh phí sớm (vụ đông xuân đầu tháng 12; vụ hè thu trong tháng 4) để huyện có cơ sở triển khai thực hiện chuyển đổi cây trồng theo đúng khung lịch thời vụ. Bên cạnh đó, đối với một huyện vùng cao như Đakrông, để việc chuyển đổi đất trồng lúa kém hiệu quả sang các loại cây trồng khác đạt hiệu quả cao cần có chính sách hỗ trợ về cơ giới hóa trong sản xuất cây trồng chuyển đổi, qua đó dần loại bỏ dần những công cụ sản xuất lạc hậu, hiệu quả thấp. Ngoài ra, để đem lại hiệu quả cao trong quá trình chuyển đổi, địa phương cũng rất cần sự đầu tư của các tổ chức, doanh nghiệp vào lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn. Từ đó tạo thêm điều kiện cho người dân sản xuất và tiêu thụ sản phẩm sau khi thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng.

Thanh Lê