Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Quảng Trị

https://ubmttqvn.quangtri.gov.vn

Bài ca bất tử về nữ anh hùng ở Pò Hèn

(QT) - Người anh hùng trong cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc để lại dấu ấn sâu đậm nhất trong tôi là Hoàng Thị Hồng Chiêm. Năm 1979, khi cuộc chiến tranh biên giới nổ ra, nhà tôi ở chợ Phiên, cạnh cửa hàng Thương nghiệp Cam Lộ. Bà cô của tôi là mậu dịch viên ở đó. Sau khi chị Hoàng Thị Hồng Chiêm ngã xuống, đã có một cuộc sinh hoạt noi gương Hoàng Thị Hồng Chiêm trong toàn ngành Thương nghiệp của cả nước lúc bấy giờ. Tôi được dự cuộc lửa trại truyền thống đó và những câu chuyện về Hoàng Thị Hồng Chiêm (cùng với anh hùng Lê Đình Chinh ) đã găm sâu vào trí nhớ tuổi thơ.
anh 4 HTHC

anh 4 HTHC

Mấy tháng trước, khi đi tìm tư liệu về 40 năm cuộc chiến tranh biên giới, khi tiếp cận với kho lưu trữ của Trung tâm Thông tấn xã Việt Nam, thật bất ngờ khi trong cuốn báo ảnh số ra xuân 1979 có hai trang hình màu về bộ phim đèn chiếu kể về sự hi sinh của Hoàng Thị Hồng Chiêm. Cũng không thể ngờ rằng, tôi - cái cậu bé 40 năm trước dự cuộc sinh hoạt tôn vinh anh hùng Hoàng Thị Hồng Chiêm - lại có một ngày về tận cuối trời Đông Bắc, được ghé đến ngôi nhà đặt bàn thờ của chị Chiêm, đứng trước Đồn Biên phòng Pò Hèn - nơi chị Chiêm ngã xuống và thắp nén nhang lên mộ phần của chị ở quê nhà: xã Bình Ngọc, thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh.

 

Người con gái Bình Ngọc

 

Căn nhà của chị Chiêm nằm ngay trên đường từ Móng Cái ra Bình Ngọc. Cái rẻo đất ngay địa đầu biên giới nhô ra như một vành đai che chắn cho Móng Cái từ phía biển, phía Bắc là địa bàn của phường Trà Cổ-nơi có mũi Sa Vĩ mà chúng ta bắt đầu đặt nét bút để vẽ chữ S của bản đồ nước Việt và phần còn lại phía nam là phường Bình Ngọc với mũi Ngọc cũng nổi tiếng không kém khi từ đây nối lên mũi Sa Vĩ làm thành bãi biển có chiều dài 17 cây số, được công nhận kỉ lục guiness là bãi biển dài nhất nước.

 

Bên con đường từ Móng Cái ra Bình Ngọc dễ nhận ra căn nhà có tấm biển kẻ sơn đỏ lên vách tường ghi: “Nhà tình nghĩa-ngành Thương mại Quảng Ninh và UBND huyện Hải Ninh tặng”. Đấy là món quà tình nghĩa của quê hương và đồng đội dành tặng cho gia đình Hoàng Thị Hồng Chiêm sau sự hi sinh của chị.

 

Anh Hoàng Hải Lý, người bạn thân và cũng là đồng đội của chị Chiêm khi đưa chúng tôi ra đây cứ nhắc mãi hình ảnh của chị Chiêm ngày xưa, ấn tượng nhất là đôi giày ba-ta màu xanh gần như “bất li thân” của chị. Trận chiến sáng 17/2 năm ấy, nhiều cán bộ, chiến sĩ của Đồn Pò Hèn cũng bất ngờ trước khả năng sử dụng vũ khí của cô gái mậu dịch viên. Hóa ra, trước khi chuyển ngành về cửa hàng thương nghiệp Pò Hèn, Hồng Chiêm đã từng có mấy năm đi bộ đội.

 

Đài tưởng niệm Pò Hèn ở Đồn Biên phòng Pò Hèn, nơi anh hùng Hoàng Thị Hồng Chiêm hi sinh​

 

Trước khi cuộc chiến tranh biên giới nổ ra chừng một tuần, các khối lâm trường, thương nghiệp…đã được lệnh lùi về tuyến sau. Cửa hàng Bách hóa thương nghiệp Pò Hèn cũng thế, chỉ còn một ít hàng được giữ ở kho. Anh em thay nhau lên trông coi, bảo vệ. Chiều 16/2, chị Chiêm được lệnh lên cửa hàng cũ dọn dẹp lại một số hàng ở kho, tiện thể cũng qua thăm Lượng, người yêu của chị đang là cán bộ đội vận động quần chúng của Đồn Biên phòng Pò Hèn. Dọn dẹp, niêm phong xong kho, từ cửa hàng thị trấn, Hồng Chiêm lên đồn xem trận bóng chuyền của anh em. Lượng, người yêu của chị cũng là một tay đập chủ công của đội bóng của đồn.

 

Sáng hôm sau, khi trận đánh bất ngờ diễn ra, từ cửa hàng, Hồng Chiêm chạy về phía đồn, sát cánh chiến đấu cùng anh em chiến sĩ. Những phút cuối của Hồng Chiêm đã được một nhà báo tái hiện lại trong truyện kí “Những chiến sĩ Pò Hèn: “Hồng Chiêm một mình một mũi chặn địch. Khẩu súng của Chiêm hết đạn. Chị ném nó vào góc hào, cúi xuống lấy khẩu AK của Mừng bắn tiếp. Một viên đạn xuyên qua cánh tay trái, Chiêm kẹp súng vào nách phải nghiến răng bóp cò. Xác giặc đổ trước mặt chị. Khẩu AK thứ hai lại hết đạn. Chiêm quật gãy súng rồi lấy khẩu súng ngắn của Họa tiếp tục chiến đấu. Giữa lúc ấy Dụng từ đồi Quế chạy xuống. Thấy máu chảy ướt đẫm vai áo Chiêm, Dụng xé áo định băng lại cho chị. Nhưng Chiêm xua tay gạt đi: “Băng cho đồng chí Mừng trước...”. Nói rồi Chiêm chạy ra ngách hào ném hai quả lựu đạn vào tốp địch đang tràn lên. Mừng bị thương vào ngực, bụng, máu ra nhiều, thiếp đi. Một khẩu đại liên xối đạn về phía Hồng Chiêm”. Chỉ mấy dòng ngắn gọn thôi, nhưng tên của những nhân vật trong khoảnh khắc đó đều có trên tấm bia tưởng niệm. Trên bia, ngoài liệt sĩ Đỗ Sĩ Họa đầu tiên, tên của liệt sĩ Bùi Văn Lượng, người yêu của chị Chiêm có thứ tự là 5, liệt sĩ Nguyễn Văn Dụng xếp thứ 21, Nguyễn Văn Mừng xếp thứ 26 và Hoàng Thị Hồng Chiêm xếp thứ 59. Không chỉ có chị Chiêm là nữ liệt sĩ duy nhất hi sinh trong trận đánh bảo vệ biên giới ấy. Trên bia, chúng tôi còn đọc thấy khá nhiều nữ liệt sĩ tuổi đời chỉ mới 17 đến 20 như liệt sĩ Nguyễn Thị Ruỗi, sinh năm 1962, quê Tiên Lãng, Hải Phòng cũng hi sinh vào sáng 17/2/1979 ấy, hay liệt sĩ Vũ Thị Tới, sinh năm 1961 (18 tuổi), rồi Đặng Thị Vượng, Đỗ Thị Mâu, Hoàng Thị Nết, Nguyễn Thị Lèn, Vũ Thị Mười, Cao Thị Lừng…những cô gái tự vệ lâm trường Hải Ninh ấy, khi ngã xuống, hình như chưa cô nào đã có người yêu như chị Chiêm…

 

Mãi mãi bài ca Pò Hèn bất tử

 

Tiếp chúng tôi trong căn nhà tình nghĩa của ngành Thương mại xây tặng là anh Hoàng Văn Lợi, em trai của chị Chiêm. Trong gia đình chị Chiêm là con thứ 3, cũng thật bất ngờ khi được biết người chị ruột của Hồng Chiêm, chị Hoàng Thị Liễm, là vợ của Trung tướng, anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đoàn Sinh Hưởng. Tướng Hưởng cũng là dân quê ở phường Bình Ngọc, Móng Cái.

 

Trên bàn thờ, tấm hình chị Chiêm được truyền thần từ một tấm hình chụp chị mặc quân phục bộ đội và mũ tai bèo sang áo dài truyền thống. Anh Lợi nói: Chị Chiêm ngoài đời thật còn xinh hơn trong tấm hình đang thờ, nhất là đôi mắt như có lửa. Năm 1972, chị Chiêm đi bộ đội, đóng quân ở Quảng Yên thì anh Lợi còn rất nhỏ. Biên giới thuở ấy cũng đang bình yên. Kí ức của anh Lợi là lần chị Chiêm về phép, tranh thủ chủ nhật nghỉ, đưa mấy em sang Đông Hưng (thành phố giáp biên Móng Cái của Trung Quốc) đi chơi, mua cho mấy chiếc kẹo. Sau năm 1975, xuất ngũ thì chị Chiêm chuyển sang ngành Thương nghiệp và lên bán hàng ở Pò Hèn. Chặng đường từ Pò Hèn về Bình Ngọc cũng chỉ hơn 50 cây số nhưng thuở ấy đường sá khó khăn lắm, không thể thường xuyên về nhà được, mấy năm về sau, tình hình căng thẳng chị Chiêm lại càng ít về hơn.

 

Câu chuyện về Hoàng Thị Hồng Chiêm trên báo ảnh Việt Nam năm 1979​

 

Buổi sáng 17/2/1979 chị Chiêm hi sinh nhưng phải mấy ngày sau gia đình mới nhận được tin báo. Mộ chị cũng được an táng ở khu vực Tràng Vinh, sau đó khu vực này xây cất một công trình gì đó nên được quy tập về địa bàn khác, nhưng người được giao nhiệm vụ báo tin cho gia đình lên cất bốc lại quên mất. Mộ chị Chiêm được quy tập về xã Hải Hòa nhưng gia đình lại không hề biết. Mãi sau này, một người bà con trong thôn khi đi viếng mộ người thân ở nghĩa trang Hải Hòa, thấy tên tuổi chị Chiêm trên bia mới vội vã chạy về báo cho biết và sau đó mấy anh chị em mới đưa hài cốt chị Chiêm quy tập về nghĩa trang gia đình.

 

Sau khi Hoàng Thị Hồng Chiêm hi sinh, năm 1984, tên của chị được đặt cho ngôi trường cấp xã Bình Ngọc là Trường Trung học cơ sở Hoàng Thị Hồng Chiêm. Ở góc trường có bức tượng chị Chiêm bằng xi măng đặt trên bệ đá, tay trái cầm khẩu AK, tay phải cầm thủ pháo, mắt nhìn thẳng kiên nghị về phía trước. Bao thế hệ học trò Bình Ngọc đã được học dưới mái trường mang tên chị, thấm đẫm niềm tự hào về người nữ liệt sĩ của quê hương và ngày ngày hát vang lớp học những bài ca ca ngợi tấm gương liệt nữ. Bức tượng của chị ở sân trường dù chỉ được đắp bằng xi măng thô mộc và vụng về song thật kì lạ, từ gương mặt chị, ánh mắt vẫn rực lên những thần thái tinh anh và bất khuất, như lời bài hát của nhạc sĩ Thế Song viết năm nào về chị: “Bọn giặc thù tàn ác đến giày xéo quê hương/bao hờn căm rực cháy trong tim/Hoàng Thị Hồng Chiêm chiến đấu hiên ngang.../Mang dòng máu Bà Trưng oai phong/Muôn đời còn ghi mãi chiến công/Đây người con gái trên đỉnh Pò Hèn...”.

 

Theo chân người em ruột của chị Chiêm ra thắp nhang cho chị, chúng tôi chợt thấy se lòng. Những năm tháng ấy, cùng với Lê Đình Chinh, tên của Hoàng Thị Hồng Chiêm được ngợi ca như một biểu tượng của tuổi trẻ giữ nước, hi sinh để bảo vệ biên cương.

 

Nén nhang thắp cho chị như chực tắt trước cơn gió bấc buốt giá cứ thổi bạt đi và khi nhang bén, chợt bốc cháy rừng rực trong buổi chiều cuối năm ở cuối trời đông bắc, địa đầu đất nước…

 

Tác giả: Lê Đức Dục

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây