Ngư dân khó trả được nợ vay đóng “tàu 67”

Tháng 9/2016, chiếc tàu vỏ thép mang số hiệu QT 94899 của ngư dân Hoàng Tứ, ở thôn 4, xã Gio Hải, huyện Gio Linh chính thức hạ thủy, hứa hẹn mở ra một hướng làm ăn lớn. Để chuyển đổi từ tàu vỏ gỗ sang tàu vỏ thép trị giá 15,2 tỷ đồng này, anh Tứ được tạo điều kiện vay 95% giá trị của tàu theo Nghị định 67 của Chính phủ tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển chi nhánh tỉnh Quảng Trị. “Thời gian đầu, từ khoảng năm 2016 đến giữa năm 2017, với tàu lớn để vươn ra các ngư trường như Hoàng Sa, Trường Sa, chúng tôi đánh bắt tương đối thuận lợi, sản lượng tăng rõ rệt so với trước đây. Nhờ đó mà ngoài các chi phí tàu thuyền, nhân công, tôi đã trả nợ cho ngân hàng cả gốc lẫn lãi gần 1 tỷ đồng trong năm đầu tiên. Tuy nhiên từ tháng 9/2017 đến nay thì hầu như không trả thêm được một đồng nào do tình hình khai thác biển quá khó khăn”, anh Tứ chia sẻ.

Trung bình mỗi chuyến ra khơi đối với tàu có công suất lớn như của anh Tứ, chi phí dầu máy, lương thực, nhân công là hơn 100 triệu đồng, mỗi tháng đi hai chuyến biển chi hơn hai trăm triệu đồng nhưng tiền thu lại có khi không đủ bù chi. Tàu của anh Tứ cũng như 4 tàu vỏ thép hành nghề lưới rê hiện nay trên địa bàn huyện Gio Linh đang gặp rất nhiều khó khăn, bởi nghề lưới rê chỉ hoạt động có hiệu quả từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau, từ tháng 4 đến tháng 9 là mùa phụ. Vụ cá Bắc là vụ mùa chính khai thác cá thu, cho hiệu quả kinh tế cao nhưng vụ cá Nam chủ yếu khai thác cá ngừ, ngư trường khai thác chính là vùng biển Hoàng Sa lại kém hiệu quả do một số nguyên nhân như nguồn lợi cá thu trong vụ cá Nam xuất hiện ít (không phải chính vụ), giá cá thấp, khai thác ở vùng biển xa, thời gian dài dẫn đến chất lượng thấp. Tình hình an ninh ngư trường phức tạp, nhất là vùng biển xa khiến nhiều tàu thuyền của ngư dân bị hư hỏng ngư lưới cụ do gặp phải tàu nước ngoài hành nghề giã cào cố tình đâm va. Hiện các tàu hoạt động cầm chừng, có tàu thu không đủ bù chi.

Theo thống kê của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Trị, đến nay các ngân hàng thương mại trong tỉnh đã ký hợp đồng tín dụng cho vay theo Nghị định 67 đối với 117 tàu với tổng số tiền cam kết cho vay là 438,94 tỷ đồng. Ngoài ra cho vay đóng mới theo Nghị định 47 đối với trường hợp ông Bùi Đình Trầm, ở khu phố 5, thị trấn Cửa Việt, Gio Linh là 14,5 tỷ đồng. Riêng ông Trầm là một trường hợp bế tắc cho cả phía người đi vay, ngân hàng cho vay lẫn phía công ty đóng tàu. Ông Trầm kể, ông đóng chiếc tàu vỏ thép QT-97788TS trị giá 19,5 tỷ đồng, trong đó vay Ngân hàng Công thương 14,4 tỷ đồng theo lãi suất thông thường 0,7%/tháng. Bù lại, ông sẽ nhận được số tiền hỗ trợ một lần sau đầu tư theo Quyết định số 47/2016/QĐTTg ngày 31/10/2016 của Thủ tướng Chính phủ là hơn 6,4 tỷ đồng. Đến nay, tàu đưa vào khai thác hơn 6 tháng, ông Trầm trả hơn 400 triệu đồng tiền lãi nhưng số tiền hỗ trợ vẫn chưa thấy đâu. “Lo lắng nhất là chúng tôi vẫn còn nợ công ty đóng tàu 4 tỷ đồng, phía công ty yêu cầu phải trả nợ, nếu còn chậm trễ thêm thì sẽ tịch thu tàu cho đến khi có khả năng trả nợ mới được nhận lại. Nghề lưới vây một năm chỉ làm mùa hè, trong khi đó mỗi tháng chúng tôi phải chi trả tiền lãi cho cả ngân hàng và công ty đóng tàu khoảng 140 triệu đồng, số tiền này là quá lớn”, ông Trầm cho biết.

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và PTNT, đối với trường hợp của ông Trầm, Sở đã kịp thời phối hợp với Sở Tài chính để thẩm định và trình UBND tỉnh phê duyệt tại Quyết định số 314/QĐ-UBND ngày 8/2/2018. UBND tỉnh đã có văn bản số 684/UBND-TM ngày 1/3/2018 báo cáo Bộ Tài chính bố trí kinh phí để hỗ trợ một lần sau đầu tư. Chính phủ đã đồng ý hỗ trợ kinh phí để hỗ trợ một lần sau đầu tư cho ông Trầm. Tuy nhiên đến nay ông Trầm vẫn chưa nhận được khoản tiền nào, trong khi nợ cứ chồng lên nợ và nguy cơ bị tịch thu tàu tạm thời là rất cao.

Một thực tế là nhiều con tàu được đóng mới theo Nghị định 67 với chi phí đầu tư lớn nhưng chỉ thiết kế đơn nghề nên chỉ hoạt động có hiệu quả trong mùa chính, mùa phụ chưa có hiệu quả. Do đó, với tình hình sản xuất khó khăn như hiện nay, các chủ “tàu 67” sẽ rất khó trả nợ ngân hàng thương mại với số tiền từ 1 tỷ đồng/tàu/năm trở lên. Trong khi đó, cơ chế chuyển đổi chủ tàu không đủ năng lực khai thác hải sản theo Nghị định số 17 sửa đổi một số nội dung của Nghị định 67 rất khó triển khai trong thực tế. Nguyên nhân là khó tìm được chủ tàu mới nhận bàn giao toàn bộ khoản nợ vay từ chủ tàu cũ. Một nguyên nhân khác là người dân trước đây chỉ quen đóng, sử dụng tàu vỏ gỗ truyền thống, khi chuyển sang đóng tàu vỏ thép đã phát sinh một số vấn đề như giá trị đầu tư một con tàu vỏ thép quá lớn so với tàu cá vỏ gỗ nên công tác quản lý vận hành chưa phát huy hết hiệu quả.

Trong điều kiện khó khăn như hiện nay, công tác chuyển đổi nghề, kiêm nghề cho ngư dân là cần thiết để khai thác hiệu quả “tàu 67”, từ đó nâng cao thu nhập cho ngư dân, sớm trả nợ gốc và lãi cho ngân hàng. Các chủ tàu cá bày tỏ mong muốn được Chính phủ nới rộng thời gian trả nợ gốc là 15 năm đối với tàu vỏ gỗ và 20 năm đối với tàu vỏ thép để giãn thời gian trả nợ gốc và lãi quá lớn trong thời gian ngắn. Ngoài ra, các ngân hàng thương mại nên xem xét điều chỉnh cơ cấu lịch trả nợ hợp lý để tránh nợ xấu, nhất là đối với tàu cá vỏ thép.