Tháng Tư ở đôi bờ Bến Hải

Sau khi Hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết vào tháng 7/1954, sông Bến Hải - Vĩ tuyến 17 được chọn làm giới tuyến quân sự tạm thời để chậm nhất 2 năm sau sẽ tiến hành tổng tuyển cử thống nhất đất nước. Nhưng với âm mưu chia cắt lâu dài đất nước ta, đế quốc Mỹ đã ngang nhiên xé bỏ Hiệp định Giơ-ne-vơ. Trước yêu cầu mới của cách mạng, Vĩnh Linh đã được Trung ương Đảng, Chính phủ quyết định thành lập Đặc khu trực thuộc Trung ương. Kể từ đây, Đặc khu Vĩnh Linh đón nhận một sứ mệnh lịch sử đặc biệt vừa là tiền đồn của miền Bắc XHCN, vừa là hậu phương trực tiếp của Trị Thiên ruột thịt, của tiền tuyến lớn miền Nam. Trong nhật ký của Đại tá Vĩnh Thành, nguyên Phó Giám đốc Công an tỉnh Bình Trị Thiên, viết về thời gian làm Phó Công an Đặc khu Vĩnh Linh kể rằng những ngày đó đứng bên bờ Bắc sông Bến Hải nhìn sang bà con mình phía bờ Nam đang sống dưới ách kìm kẹp của Mỹ- ngụy mà lòng dạ cứ bồn chồn, day dứt: “Biết đến khi nào đất nước được thống nhất để người dân hai miền đoàn tụ, ôm nhau thật thắm thiết nhằm thỏa nỗi nhớ mong bao tháng ngày chờ đợi….”. Có đoạn ông lại viết: “Hôm nay quân địch lại càn quét, đốt phá nhà cửa của bà con mình ở bên ấy. Nhìn về phía bờ Nam thấy từng cột lửa bốc lên từ những ngôi nhà mà ruột gan như quặn thắt, đêm về không sao chợp mắt được vì tức tối tội ác man rợ của quân thù….Đảng và Bác Hồ đã chỉ đạo phải bằng mọi cách gan dạ, mưu trí dũng cảm, đấu tranh bằng được để giành thắng lợi cho cách mạng khi thời cơ đến…”. Đọc lại những ký ức xưa qua từng trang nhật ký của Đại tá Vĩnh Thành mới thấy cuộc đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước của quân, dân ta ngày đó diễn ra từng giây, từng phút và vô cùng cam go để càng quý hơn những ngày chúng ta được sống trong hòa bình hôm nay.

Cụ ông Nguyễn Trung (85 tuổi) ở Hàng Bài, Hà Nội, dù tuổi cao sức yếu nhưng vẫn cố gắng cùng con cháu vào thăm lại di tích cầu Hiền Lương- sông Bến Hải trong những ngày tháng Tư này. Đây là lần đầu tiên cụ đến với di tích đặc biệt này nên rất mừng vui. Cụ nhớ lại ngày ấy, miền Bắc phát hành bộ tem với hình tượng chính là cầu Hiền Lương bắc qua sông Bến Hải. Trên nền chiếc cầu có hình ảnh con chim bồ câu mang thông điệp hòa bình bay giữa bầu trời với bốn chữ “Nối liền Nam Bắc”. Ở đầu cầu Hiền Lương phía bờ Bắc, hai dòng chữ in rõ trên cổng chào “Nam Bắc là một nhà- Bắc Nam là ruột thịt”. Quân và dân miền Bắc lúc ấy tất cả vì miền Nam thân yêu, ruột thịt mà chiến đấu, lao động sản xuất hăng say trên mọi mặt trận để góp sức cho cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc sớm kết thúc thắng lợi như mong ước của hàng triệu người Việt Nam. Gia đình cụ chỉ có một người con trai nhưng anh cũng xung phong đi bộ đội vào chiến trường Quảng Trị và mãi mãi nằm lại đất này. Cụ Trung cho biết cụ đã tham quan nhiều di tích lịch sử cách mạng nhưng chưa có nơi nào để lại trong cụ nhiều cảm xúc như khi đến với cầu Hiền Lương- sông Bến Hải. Trước khi đến đây cụ đã đọc bút ký của nhà văn Nguyễn Tuân viết về chiếc cầu gánh vác trên mình vô vàn bể dâu thế sự này. “Cầu được chia làm hai phần, mỗi bên có độ dài 89 m, được sơn bằng hai màu khác nhau. Phía bờ Bắc có 450 tấm ván mặt cầu, bờNam có 444 tấm”. Hôm nay cụ đi chầm chậm đếm từng nhịp cầu, tấm ván gỗ lim lát trên cầu rồi nở nụ cười thoả mãn.

Còn chị Olivia R Fernandes, một du khách đến từ Canada chia sẻ đây là lần thứ hai chị đến di tích cầu Hiền Lương nhưng vẫn nguyên vẹn cảm xúc hồi hộp và trân quý dân tộc Việt Nam như lần đầu. Qua đọc sách báo chị rất cảm phục cuộc đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước của dân tộc Việt Nam. Chị đã chụp rất nhiều hình ảnh lưu niệm tại cầu Hiền Lương, sông Bến Hải để mang về nước khoe với bạn bè và giới thiệu cho họ điểm đến không thể nào bỏ qua khi sang Việt Nam du lịch. Vì theo chị đây là chiếc cầu độc đáo, nổi tiếng nhất thế giới về mặt lịch sử và nhân văn. Chị Olivia R Fernandes mong muốn tỉnh Quảng Trị sớm đầu tư xây dựng nơi đây thành một công viên hòa bình, tạo thành một điểm đến cho nhiều du khách thế giới. Vì không phải dân tộc nào câu chuyện về hòa bình cũng mang đầy khát vọng lớn lao như người dân Quảng Trị.   

Hòa vào từng dòng người ở di tích cầu Hiền Lương tôi gặp hai mẹ con chị Nguyễn Thị Nga ở thành phố Quảng Ngãi. Con gái chị đang học lớp 11 và cháu học rất giỏi nên gia đình thưởng cho một chuyến du lịch trong nước. Chị rất bất ngờ khi con gái chọn điểm đến là cầu Hiền Lương- sông Bến Hải ở tỉnh Quảng Trị. Cháu nói đọc nhiều sách về cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc giai đoạn 1954- 1975 nhưng chưa có nơi nào gây cho cháu nhiều cảm xúc như câu chuyện hòa bình của người dân Quảng Trị mà biểu tượng độc đáo nhất là cầu Hiền Lương bắc qua sông Bến Hải. Hôm nay được chứng kiến di tích cầu Hiền Lương lịch sử, cháu nhẹ nhàng bước từng bước một trên cầu từ bờ Nam qua bờ Bắc mà trong lòng trào dâng nỗi niềm thành kính. Để dân tộc Việt Nam có được tháng Tư lịch sử như hôm nay, máu xương của hàng vạn người con đã ngã xuống. Cháu cho biết sẽ kể lại câu chuyện cảm động về di tích cầu Hiền Lương cho bạn bè mình nghe vào buổi sinh hoạt trên lớp học. Thế hệ các cháu thật may mắn sinh ra trong hòa bình, chỉ hình dung chiến tranh qua những câu chuyện và bài học lịch sử. Thế nên, những nỗi đau và mất mát chỉ cảm nhận bằng sự khâm phục, thương cảm.

Chị Lê Thị Tố Hoài, Trưởng Ban quản lý Khu di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương- Bến Hải cho biết những ngày tháng Tư lịch sử rất đông du khách trong và ngoài nước đến thăm di tích này. Những câu chuyện về chọi cờ, chọi màu sơn trên cầu, chọi loa… với phía chính miền Nam cũ của thế hệ cha ông sống lại qua lời kể của cả hướng dẫn viên đã làm cho du khách thêm ngưỡng mộ, kính phục lòng bất khuất, kiên trung của người dân Quảng Trị trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc.

Hôm nay, tôi chầm chậm đi qua cầu Hiền Lương cũng chỉ mất vài ba phút. Vậy mà năm xưa hàng triệu người con đất Việt đã đi trọn tuổi thanh xuân của mình bằng máu và nước mắt để thống nhất được đất nước, giang sơn thu về một mối. Có thấu hiểu được những ngày đất nước chia cắt mới thấy trân quý hòa bình trong từng giây phút. “Sông Bến Hải bên trong bên đục/Trách ai làm cho non nước chia đôi”. Câu hò day dứt ngày ấy đến hôm nay vẫn còn thấm sâu vào máu thịt của từng người...