Chính quyền 2 cấp cẩn đẩy mạnh theo hướng rõ thẩm quyền, trao nguồn lực

   TS Nguyễn Thị Thủy, Phó trưởng Khoa Pháp luật Hành chính - Nhà nước, Trường Đại học Luật Hà Nội cho biết điều này khi trả lời phỏng vấn phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam.

   Mức độ hài lòng của người dân là thước đo tổng hợp và là tiêu chí cuối cùng

   PV: Phát biểu tại phiên bế mạc Hội nghị Trung ương 2, Tổng Bí thư Tô Lâm cho rằng, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là phương thức quản trị địa phương mới, bỏ tầng nấc trung gian để tổ chức vận hành bộ máy chính quyền cơ sở thông suốt, với nguồn lực được phân bổ hợp lý phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn. Đến thời điểm này, lợi ích rõ nhất của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đem đến cho người dân là gì, thưa TS?

  TS Nguyễn Thị Thủy: Khi thực hiện chủ trương tinh gọn bộ máy nhà nước, việc xây dựng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đem lại rất nhiều lợi ích cho người dân. Lợi ích rõ nhất và dễ cảm nhận nhất trong đời sống hằng ngày là mô hình này giúp giảm thủ tục hành chính, người dân sẽ phải đi lại ít hơn. Khi chúng ta bỏ cấp trung gian, người dân không còn phải qua nhiều “cửa” như trước đây. Tất cả hồ sơ hành chính được xử lý trực tiếp ở cấp xã, phường - nơi gần dân nhất. Như vậy, sẽ giảm được thời gian, chi phí đi lại, đồng thời việc giải quyết công việc cho người dân cũng nhanh hơn.

   Với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bộ máy được tinh gọn hơn, giảm tầng nấc trung gian và trách nhiệm cũng rõ ràng hơn trong xử lý hồ sơ. Chính vì thế, các hồ sơ khiếu nại hay thủ tục hành chính đều được giải quyết nhanh hơn, minh bạch hơn. Đặc biệt, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp còn giúp dịch vụ công trở nên gần dân và thực chất hơn. Cấp xã, phường hiện nay được tăng thẩm quyền nên có thể giải quyết nhiều công việc hơn cho người dân. Thay vì phải lên huyện, lên tỉnh như trước, người dân có thể thực hiện ngay tại địa phương mình.

   Mô hình này cũng làm tăng trách nhiệm của chính quyền. Khi bỏ cấp trung gian là cấp huyện, sẽ không còn tình trạng đùn đẩy trách nhiệm giữa các cấp. Người dân có thể nhận biết rõ cơ quan, cá nhân nào chịu trách nhiệm giải quyết công việc. Đồng thời, một lợi ích rất rõ là tiết kiệm ngân sách - đây là lợi ích gián tiếp cho người dân. Khi giảm bộ máy, giảm chi phí thường xuyên, nguồn lực đó có thể được chuyển sang đầu tư cho phúc lợi xã hội, cơ sở hạ tầng hoặc dịch vụ công.

   Bên cạnh đó, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp còn giúp tăng tính minh bạch và giám sát. Với cơ cấu từ tỉnh xuống xã, phường, người dân dễ theo dõi hoạt động của chính quyền hơn; việc giám sát của nhân dân và đại biểu dân cử cũng hiệu quả hơn.

   PV: Theo TS, để đo lường hiệu lực, hiệu quả của chính quyền địa phương trong mô hình mới nên dựa theo những tiêu chí nào?

   TS Nguyễn Thị Thủy: Để đo lường hiệu lực, hiệu quả của chính quyền địa phương trong mô hình mới, cần dựa trên hệ tiêu chí đa chiều, bao gồm: thực thi pháp luật, cung ứng dịch vụ công, chất lượng quản trị, hiệu quả sử dụng nguồn lực, tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và mức độ hài lòng của người dân. Trong đó, mức độ hài lòng của người dân là thước đo tổng hợp và được coi là tiêu chí cuối cùng.

   Cần tiếp tục đẩy mạnh theo hướng rõ thẩm quyền, đủ nguồn lực, gắn trách nhiệm và tăng kiểm soát

   PV: Cũng tại Hội nghị Trung ương 2, Tổng Bí thư yêu cầu phải bảo đảm nguyên tắc cấp tỉnh mạnh về chiến lược, cấp xã mạnh về thực thi. Theo TS việc phân cấp, phân quyền của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp có cần tiếp tục phải đẩy mạnh hơn nữa?

   TS Nguyễn Thị Thủy: Về việc phân cấp, phân quyền trong thời gian qua có thể thấy đã có những tiến bộ đáng kể nhưng chưa thực sự đạt mức thực chất. Vẫn còn tình trạng giao việc nhưng chưa giao đủ quyền. Vì vậy, cần tiếp tục đẩy mạnh theo hướng rõ thẩm quyền, đủ nguồn lực, gắn trách nhiệm và tăng kiểm soát, nhằm bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ở địa phương.

   PV: Trong bài phát biểu tại Hội nghị Trung ương 2, người đứng đầu Đảng yêu cầu, việc điều hành hoạt động mô hình chính quyền địa phương 2 cấp phải được thực hiện với tư duy linh hoạt, khoa học, sát thực tiễn, chống rập khuôn, máy móc. Từ chỉ đạo này, theo TS, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp nên tiếp tục hoàn thiện như thế nào để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước tại địa phương?

   TS Nguyễn Thị Thủy: Chủ trương tinh gọn bộ máy không chỉ là rút gọn cơ cấu mà còn phải tái thiết kế cách vận hành thì mới đạt hiệu quả thực chất. Do đó, bộ máy nên tiếp tục hoàn thiện theo một số hướng sau:

   Thứ nhất, cần phân định rõ thẩm quyền để tránh chồng chéo hoặc khoảng trống. Phải xác định rõ cấp tỉnh giải quyết những vấn đề gì (quy hoạch, ngân sách, chính sách...), còn cấp xã, phường giải quyết những vấn đề gì (dịch vụ công, quản lý dân cư, trật tự địa phương...). Điều quan trọng là hạn chế tình trạng cấp xã phải “xin” cấp tỉnh, hoặc không rõ trách nhiệm thuộc về cấp nào. Việc phân cấp, phân quyền phải thực chất, không chỉ mang tính hình thức.

   Thứ hai, tăng cường phân cấp, ủy quyền đi kèm với kiểm soát. Trao quyền cho cấp cơ sở nhưng phải có cơ chế giám sát, kiểm tra hiệu quả, đồng thời quy định rõ trách nhiệm cá nhân. Nguyên tắc là giao quyền đến đâu thì phải kiểm soát đến đó.

   Thứ ba, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức. Cần chuẩn hóa năng lực về pháp lý, quản trị và kỹ năng số; đào tạo chuyên sâu theo vị trí việc làm. Đồng thời, cải cách chế độ đánh giá theo hiệu quả công việc (KPI), có cơ chế đãi ngộ tương xứng để giữ chân người có năng lực.

   Thứ tư, đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng chính quyền điện tử. Cần xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông từ tỉnh đến cơ sở, phát triển dịch vụ công trực tuyến ở mức độ cao nhằm giảm tiếp xúc trực tiếp, tăng minh bạch và hạn chế tiêu cực. Đây là yếu tố quan trọng giúp mô hình 2 cấp vận hành hiệu quả hơn so với mô hình 3 cấp truyền thống.

"Muốn mô hình chính quyền địa phương 2 cấp hoạt động hiệu quả, cần chuyển từ tư duy “giảm cấp” sang nâng cao năng lực quản trị, tức là tinh gọn đi kèm với phân quyền, số hóa và kiểm soát quyền lực".

   Thứ năm, hoàn thiện cơ chế tài chính - ngân sách. Cần tăng tính chủ động cho cấp xã, phường, phân bổ ngân sách gắn với nhiệm vụ được giao, tránh tình trạng giao việc mà không có nguồn lực thực hiện. Đồng thời, phải tăng cường kiểm soát chi tiêu công và kiểm soát quyền lực.

   Thứ sáu, phát huy vai trò của Hội đồng nhân dân, Mặt trận Tổ quốc, người dân và báo chí; bảo đảm minh bạch trong ban hành quyết định hành chính, quản lý đất đai và đầu tư công. Khi bỏ cấp huyện, cần xây dựng quy trình phối hợp chặt chẽ trực tiếp giữa tỉnh và xã, phường; thiết lập cơ chế một đầu mối xử lý liên ngành để tránh ách tắc.

   Tóm lại, chúng ta cần làm theo chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là cần thiết kế bộ máy theo hướng linh hoạt, không áp dụng cứng nhắc cho mọi địa phương. Ví dụ, ở đô thị có thể tăng tính tự chủ cho xã, phường nhiều hơn so với nông thôn, miền núi. Muốn mô hình chính quyền địa phương 2 cấp hoạt động hiệu quả, cần chuyển từ tư duy “giảm cấp” sang nâng cao năng lực quản trị, tức là tinh gọn đi kèm với phân quyền, số hóa và kiểm soát quyền lực.

   PV: Xin cảm ơn TS Nguyễn Thị Thủy!