Khe Sanh - Tà Cơn, bình minh xanh

Từ hang Tám Cô - đường 20 Quyết Thắng (Quảng Bình), chúng tôi xuôi về đường Hồ Chí Minh, theo hướng Tây đi thẳng vào Khe Sanh. Đó là cung đường đầy dấu tích chiến tranh. Trên đường đi, chúng tôi rẽ vào thắp hương cho các anh hùng liệt sĩ tại Nghĩa trang TNXP và Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn.

Tôi ngắm nhìn những bông trang đỏ rực trên các khu mộ, những cánh hoa dường như đỏ thắm hơn và đều vút thẳng lên đón ánh nắng mặt trời một cách mạnh mẽ. Phải chăng, đó là hiện thân của lý tưởng lẫn phong thái hiên ngang của những người chiến sĩ đã chiến đấu và hy sinh tại vùng đất nóng bỏng này… Dải đường lên Hướng Hóa xanh mướt bóng cây và những ngôi nhà sàn nằm lặng lẽ bên sườn núi gợi cho tôi cảm nhận về cuộc sống thanh bình. Chúng tôi dừng chân bên cầu Đakrông, địa điểm mà trước khi lên đường, chú ruột tôi từng là cựu binh chiến đấu ở đây đã dặn: “Qua đó nhất định cháu phải dừng lại!”.

Chú tôi kể, vào những năm 1959 - 1964, khúc sông đó là điểm vượt bí mật của tuyến đường 559 và về sau, chiếc cầu sắt bắc qua khúc sông ấy là tuyến vận tải quan trọng cho chiến trường miền Nam. Sông Đakrông mùa này nước cạn đến trơ cả đá ngầm, tuy vậy, vóc dáng của dòng chảy vẫn toát lên vẻ đẹp thơ mộng, trữ tình. Đứng trên chiếc cầu treo màu trắng thanh mảnh, ngắm nhìn những vách núi hùng vĩ dựng đứng dọc những khúc sông uốn lượn mềm mại và những người phụ nữ Pa Kô gùi măng rừng đi bán, tôi không thể nghĩ rằng đây là nơi một thời đạn lửa cày xéo. Cảm giác yên bình xâm chiếm hồn tôi. Những đau thương mất mát đã được dòng sông chở ra biển lớn. Giờ đây, Đakrông lại hiền hòa, trữ tình như nó chưa từng thấm máu đỏ và buôn làng lại cất lên những điệu hát thanh bình để mỗi nụ cười sơn cước đều trở lại hiền hòa như con sông, con suối giữa đại ngàn…

Khe Sanh đón chúng tôi bằng một cơn mưa chiều xối xả nhưng chỉ chừng 10 phút thì ánh dương bắt đầu trở lại. Những vườn tiêu, vườn cà phê dọc hai bên đường lại ánh lên màu xanh loang loáng bạc và những vùng đất đỏ ba dan lộ thiên đỏ bầm một màu thâm thẫm như màu gỉ sắt trên những vỏ bom còn sót lại. Khe Sanh vốn là vùng đất đỏ ba dan hoang sơ, khi cuộc chiến tranh ở miền Nam phát triển khá mạnh thì quân đội Mỹ phát hiện ra vị trí chiến lược của Khe Sanh nằm án ngữ trên Đường 9 - con đường chiến lược có thể dẫn sang Lào và dẫn tới đường mòn Hồ Chí Minh. Tướng Westmoreland của Mỹ đánh giá Khe Sanh là cái “mỏ neo”, là bàn đạp cho các cuộc hành quân trên bộ để cắt đứt tuyến chi viện miền Nam theo đường Hồ Chí Minh của quân dân ta, đồng thời là vị trí có thể ngăn cản quân đội Việt Nam đưa quân từ rừng núi xuống đồng bằng ven biển và từ Lào sang theo Đường 9. Từ đó, Khe Sanh trở thành căn cứ chiến đấu lớn của Mỹ với một sân bay hiện đại cho các máy bay trinh sát của Mỹ cất cánh tìm và tiêu diệt bộ đội chủ lực Việt Nam, với căn cứ Làng Vây có nhiều hầm hào cùng công sự kiên cố và các điểm hỏa lực rất mạnh.

Chiến thắng Khe Sanh đã làm cho “uy tín nước Mỹ suy sụp” và được lịch sử phân tích, đánh giá cao trên nhiều phương diện. Hôm nay, đặt chân lên mảnh đất một thời đạn lửa này, lòng chúng tôi lại không thôi thắc thỏm về những người dân Vân Kiều, Pa Kô trong trắng, thủy chung. Đêm Khe Sanh đầy sao và huyền hoặc trên mặt hồ nhấp nhánh ánh điện. Mùi cà phê Khe Sanh rất đậm, như có sự quyện lẫn của đất, của suối, của lòng người Hướng Hóa khiến tâm trí tôi rất tỉnh táo dù mới trải qua một ngày đi đường mệt nhọc. Đêm thâm u nhưng ý nghĩ tôi lại bừng sáng khi nghĩ về đồng bào dân tộc Vân Kiều, Pa Kô thân thương đã ăn sâu trong hồi ức chiến trường của cha tôi. Trong chiến dịch Khe Sanh, ngay từ đợt đầu đã có hơn 3.000 người tình nguyện đi dân công. Đồng bào Vân Kiều, Pa Kô các xã Nam Hướng Hóa đã tìm củ rừng ăn thay cơm, quyên góp để dành 20 tấn gạo, 2 triệu gốc sắn phục vụ chiến dịch.

Những câu chuyện về Tà Cơn trong chiến dịch Khe Sanh đã thôi thúc tôi tìm đến xã Tân Lập ngay sáng hôm sau. “Đồn Tà Cơn hôm nào bốc cháy”, đất Tà Cơn hôm nào “một tấc đất được dọn sạch đạn bom phải đổi bằng tính mạng con người” giờ đã ngút ngát màu xanh của hồ tiêu và cà phê. Nằm sâu trong các rẫy cà phê là di tích sân bay Tà Cơn. Dẫu đang trong quá trình sưu tầm, phục dựng đầy đủ, nhưng hàng năm, Bảo tàng sân bay Tà Cơn đã thu hút hàng nghìn lượt du khách. Tôi dừng lại khá lâu bên những vỏ bom đã lên gỉ màu nâu đỏ. Những người lính Mỹ năm xưa còn sống sót đã nhiều lần tìm đến nơi đây với lòng hối hận. Họ cũng đã phải sống những năm tháng day dứt khôn nguôi về những gì mình đã gây ra…Chẳng có cớ gì người dân nơi đây lại nuôi giữ nỗi căm hận trong lòng. Tôi tin thế!

Rời Khe Sanh trong những xúc cảm chưa dứt về miền đất một thời đạn bom vần vũ, tôi thầm hẹn ngày trở lại để đi hết cả vùng đất, để được gặp nhiều hơn nữa những chàng trai, cô gái Pa Kô, Vân Kiều hồn nhiên, trong trắng… Những Làng Vây, Tà Cơn, Khe Sanh, Cam Lộ, Đakrông, Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Đường 9, địa phận hàng rào Macnamara, cầu Hiền Lương, sông Bến Hải…lần lượt nằm lại phía sau…Tôi không ngoái nhìn lại những vùng đất ấy, nhưng tâm trí vẫn mường tượng về cánh chim cơ-tia chấp chới bay trên những triền đồi xanh mướt, về hình ảnh cô gái Pa Kô gùi măng mộc mạc, yên bình. Và đêm đêm, trong tiếng đàn Ta-lư âm vang, trai gái khắp các bản làng Hướng Hóa lại cất lên những điệu hát tình yêu như chiến tranh chưa từng đi qua…