Cần định hướng phát triển cây sắn dây ở xã Gio Phong

Sắn dây là loại cây với nhiều ưu điểm: dễ trồng, ít tốn công chăm sóc, ít sâu bệnh, chi phí đầu tư thấp, hợp với mọi chân đất, khả năng chịu hạn tốt, nhất là đất đồi vệ cao. Vì vậy, từ rất lâu người dân xã Gio Phong đã lựa chọn loại cây này để phát triển kinh tế gia đình. Sản phẩm tinh bột sắn dây do người dân Gio Phong làm ra ngày càng được nhiều người biết đến bởi giống sắn được trồng ở đây là hoàn toàn giống sắn dây ta (giống sắn dây truyền thống) ít sử dụng phân hóa học, nông dân chủ yếu dùng phân chuồng, phân xanh để bón là chính, nên củ sắn dây khi thu hoạch rất nhiều bột, thơm, chất lượng hơn hẳn so với loại bột sắn dây ở vùng khác. Chúng tôi đến thăm gia đình ông Nguyễn Đình Cư, thôn Lan Đình, xã Gio Phong, một trong những hộ có kinh nghiệm nhiều năm trong việc trồng và chế biến tinh bột sắn dây. Ngoài việc trồng cây sắn dây, gia đình ông Cư còn thu mua củ sắn dây của bà con trong xã về chế biến tinh bột. Ông Cư chia sẻ: “Trồng sắn dây và làm tinh bột sắn là một công việc hết sức vất vả, nhất là vào thời điểm thu hoạch bởi các công đoạn từ thu hoạch củ đến chế biến tinh bột đa phần đều phải làm thủ công. Loại sắn dây người dân địa phương trồng là sắn dây ta, có đặc điểm là củ ăn sâu, nhất là khi trồng ở các vùng đất đồi, thiếu nước nên khi thu hoạch phải đào rất sâu, nhưng không thể dùng máy múc được vì sẽ làm đứt củ. Lấy được củ đã khó, việc chế biến tinh bột sắn cũng không giản đơn chút nào. Nếu muốn có chất lượng bột tốt, thơm, ngon, sạch, mịn thì phải làm theo quy trình thật nghiêm túc. Củ sắn tươi mang về, ngâm và rửa thật sạch rồi cho vào máy nghiền thật kĩ. Sau đó dùng vải màn vắt lấy nước, bã được vắt 3 lần để lấy hết tinh bột dính vào bã sắn, nước vắt ra từ bã sắn được đưa vào bể ngâm và lóng liên tục trong vòng 4-5 ngày đêm rồi sau đó đem tinh bột phơi nắng đến khi khô giòn. Để có được bột sắn dây chất lượng, quan trọng nhất là lúc lọc tách tạp chất, nếu không biết tách để phần bột màu sậm hơn lẫn vào thì bột sẽ không thể thơm và ngon được”. Cũng theo ông Cư, để phân biệt bột sắn dây tốt, nguyên chất hay không thì phải dựa vào các đặc điểm sau: Bột sắn dây thật là loại bột hạt to, sắc cạnh, có màu trắng tinh khiết, có hương thơm tự nhiên đặc trưng của bột sắn dây. Bên cạnh đó, khi đưa lên miệng cắn, bột sắn dây thật giòn, tan nhanh trong miệng và cảm nhận được sự mềm mịn nơi đầu lưỡi. Ngược lại, nếu là bột sắn dây chất lượng kém thì viên bột không sắc cạnh, hạt nhỏ. Khi quan sát không có màu trắng tự nhiên, thường không có mùi thơm, khi cắn thử thấy viên bột mềm.

Những năm trước, trồng sắn dây cho thu nhập khá cao và ổn định. Bình quân mỗi sào sắn dây cho từ 3 - 4 tạ củ, mỗi tạ sắn dây tươi có giá bán khoảng 1 - 1,5 triệu đồng. Trung bình 1 sào trồng sắn dây cho thu nhập khoảng 5 triệu đồng, trừ chi phí lãi 4 triệu đồng, cao gấp 3 lần so với trồng sắn bình thường. Nếu chế biến được tinh bột sắn dây cung ứng cho thị trường thì lợi nhuận sẽ cao hơn. Trung bình 1 tạ củ có thể cho ra từ 20 - 22 kg tinh bột, với giá bán hiện tại là 100 - 150 nghìn đồng/1kg, như vậy một sào sắn dây thu về trên dưới 10 triệu đồng. Do lợi nhuận cây sắn dây những năm trước khá cao nên năm nay diện tích loại cây trồng này ở xã Gio Phong tăng nhanh. Đặc biệt, tranh thủ diện tích tái canh cây cao su chưa khép tán của nông trường cao su, người dân ở đây đã mượn đất trồng xen cây cây sắn dây rất nhiều. Theo ước tính sơ bộ của địa phương năm 2018 toàn xã hiện có 50 ha cây sắn dây. Tuy trồng nhiều nhưng đầu ra sản phẩm chủ yếu do người dân tự tìm kiếm hoặc mang đi bán lẻ ở chợ truyền thống nên giá cả khá bấp bênh. Cung vượt quá cầu nên giá sản phẩm củ sắn dây tươi năm nay giảm mạnh, từ 10 - 15 ngàn đồng/kg củ tươi nay giảm xuống 5 ngàn đồng/kg. Vì vậy, để tăng giá trị sản phẩm, nông dân ở đây không bán củ tươi ra thị trường như những năm trước mà hầu hết các gia đình đều thu hoạch và tự chế biến thành sản phẩm tinh bột sắn dây để dự trữ chờ giá lên.

Thực tế đã chứng minh sắn dây là cây trồng phù hợp chất đất và mang lại hiệu quả kinh tế cho người dân Gio Phong. Tuy nhiên hiện nay loại cây này vẫn được trồng tự phát do nhu cầu xã hội chứ chưa có định hướng cụ thể của chính quyền địa phương. Vì thế tình trạng “được mùa, mất giá” là điều tất yếu khi nguồn tiêu thụ sản phẩm chủ yếu dựa vào thương lái. Đã đến lúc chính quyền địa phương cần vào cuộc để nghiên cứu quy hoạch, định hướng vùng trồng sắn dây tập trung, quy mô hàng hóa gắn với việc thu mua và chế biến thành chuỗi giá trị khép kín để đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn, đồng thời hướng tới việc xây dựng thương hiệu sản phẩm tinh bột sắn dây Gio Phong trên thị trường.