Về miền văn hóa lịch sử tâm linh Triệu Phong

Về với cội nguồn

Đầu năm 2017, tour du lịch văn hóa lịch sử tâm linh trên địa bàn huyện Triệu Phong hình thành gồm các điểm đến: Tổ đình Sắc Tứ Tịnh Quang ở thị trấn Ái Tử, Di tích Dinh chúa Nguyễn Hoàng, Bến Ghềnh Thương cảng cổ và Miếu thờ Thái phó Nguyễn Ư Dĩ, Miếu Trảo Trảo phu nhân ở Triệu Giang, Di tích Quốc gia Thành Cổ Quảng Trị, Khu lưu niệm Tổng Bí thư Lê Duẩn. Đặc biệt kết thúc hành trình bằng thưởng thức 9 món đặc sản địa phương tại chợ Sãi như nem, chả, cháo hến, bánh chưng, bánh bột lọc, bánh bèo...

Kết thúc tour du lịch văn hóa lịch sử tâm linh Triệu Phong, một du khách cho biết: “ Tour du lịch này đã đưa chúng tôi ngược dòng lịch sử hào hùng của dân tộc để tiếp cận những giá trị văn hóa lớn của một thời đại, giá trị nhân văn của vùng đất mới được ông cha mở cõi. Trong số 10 “bảo vật quốc gia” ở Quảng Trị thì Trà Bát cống hiến 3 bảo vật, ngoài pho tượng đồng Nguyễn Ư Dĩ được đánh giá là “độc nhất vô nhị ở Việt Nam, không đâu có được” còn có hai tấm phù điêu lá nhĩ Trà Liên 1 và Trà Liên 2, dấu tích kiến trúc Chăm điển hình có từ nửa cuối thế kỷ thứ 9 và nửa cuối thế kỷ thứ 10 được tìm thấy tại Trà Liên. Nếu biết khai thác đúng hướng thì đây sẽ là điểm du lịch văn hóa lịch sử tâm linh độc đáo”.

Theo dòng lịch sử, Tổ đình Sắc Tứ Tịnh Quang là một trong những ngôi chùa xưa nhất và cũng là ngôi Tổ đình duy nhất của tỉnh Quảng Trị, thuộc hệ phái Phật giáo Bắc Tông, biểu tượng tâm linh của Phật giáo tỉnh Quảng Trị. Với giá trị to lớn về kiến trúc nghệ thuật cùng những giá trị văn hóa, nhất là nơi đã khắc đậm đời sống tâm linh của dân chúng trong một quá trình lịch sử lâu dài nên ngày 15/ 11/1991, Tổ đình đã được nhà nước chính thức xếp hạng là di tích văn hóa- lịch sử cấp quốc gia hạng A1.

Quan tâm đến du lịch tâm linh trên địa bàn huyện Triệu Phong, đồng chí Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Văn Hùng tham gia chuyến tham quan đầu tiên để khai mở nền móng cho tuyến du lịch này. Tại điểm du lịch Tổ đình Sắc Tứ Tịnh Quang, đồng chí Bí thư Tỉnh ủy cho rằng: “Đây là một điểm đến hấp dẫn du khách, nếu khai thác hợp lý sẽ tạo điểm nhấn trong du lịch của huyện Triệu Phong nói riêng và tỉnh Quảng Trị nói chung. Nhưng khai thác thế nào cho hiệu quả thì phải có lộ trình hợp lý, khoa học, đúng với quy định của pháp luật, với văn hóa tâm linh, tín ngưỡng của người Việt Nam”.

Một địa điểm quan trọng trong trang sử dân tộc là sự kiện Chúa Nguyễn Hoàng vào Nam mở cõi theo lời khuyên của Trạng trình Nguyễn Bỉnh Khiêm. Hiện nay quần thể di tích của Chúa Nguyễn Hoàng trên địa bàn huyện Triệu Phong được các nhà chuyên môn đánh giá cao về ý nghĩa lịch sử và tâm linh của dân tộc. Trong buổi ban sơ, Nguyễn Hoàng đã 3 lần dời dinh, lần thứ nhất dinh được xây dựng ở Ái Tử (1558-1570); lần thứ hai ở Trà Bát (1570-1600) và lần thứ 3 là ở Dinh Cát (1600-1626). Lỵ sở đầu tiên mà Nguyễn Hoàng đóng quân là Ái Tử. Thời điểm hình thành bắt đầu từ khi Đoan quận công Nguyễn Hoàng giữ vai trò là trấn thủ Thuận Hoá cùng tuỳ tùng gần 1.000 người rời đất Bắc vào đến Quảng Trị theo sông Thạch Hãn cuối năm 1558. Ông cho đóng trại trên một cồn cát ven sông thuộc làng Ái Tử của huyện Võ Xương. Lỵ sở này tồn tại trong vòng 12 năm. Hiện nay địa điểm chỉ là phế tích.

Lỵ sở thứ hai là thủ phủ Trà Bát, thời điểm hình thành lỵ sở này bắt đầu từ khi Chúa Nguyễn Hoàng trở lại Thuận Hoá năm 1570, sau chuyến ra Bắc giúp vua Lê đánh dẹp nhà Mạc (1569), ông cho dời dinh sang làng Trà Bát (Trà Liên, Triệu Giang ngày nay), lỵ sở này tồn tại trong vòng 30 năm. Các nhà nghiên cứu sử học đã đưa ra những ý kiến khác nhau. Đa số đều xác nhận cả hai địa điểm Dinh Trà Bát và Dinh Cát đều nằm trên địa phận làng Trà Liên. Hiện nay địa điểm này là khu nghĩa địa của nhân dân làng Trà Liên.

Lỵ sở thứ ba là Dinh Cát (hay Cát Dinh). Thời điểm hình thành lỵ sở này từ sau khi Nguyễn Hoàng ra Bắc lần thứ hai (1593) trở về vào năm 1600, ông cho dời phủ từ Trà Bát sang Dinh Cát. Lỵ sở này tồn tại trong thời gian 26 năm, trong đó có 13 năm dưới thời Chúa Nguyễn Hoàng và 13 năm dưới thời Chúa Nguyễn Phúc Nguyên.

Ông Hồ Ngọc Thiên, Trưởng Phòng Văn hóa-Thông tin huyện Triệu Phong cho biết: “Nhận thức tầm quan trọng của quần thể di tích này, tháng 7/2016, huyện Triệu Phong phối hợp Hội Khoa học lịch sử tỉnh Quảng Trị, Viện Khảo cổ học Việt Nam tiến hành khảo cổ ở Dinh Cát với tổng diện tích 113,63 m2. Cuộc thăm dò và khai quật khảo cổ đã đưa ra được nhiều bằng chứng thuyết phục để tìm ra những ký ức lịch sử về lỵ sở của Chúa Nguyễn thời 1570-1626, qua đó chứng minh rằng nơi đây là một khu vực quan trọng với sự tồn tại của nhiều công trình kiến trúc, đặc biệt là kiến trúc la thành. Kết quả cuộc khai quật đã phát hiện nhiều dấu tích khác nhau như gạch ngói và đồ gốm gạch, chủ yếu là gạch thẻ màu đỏ, có độ nung thấp, dễ gọt cắt; ngói chủ yếu là ngói phẳng, mỏng, độ nung thấp, có phát hiện thấy ngói mũi sen nhưng rất hiếm; đồ đất nung chủ yếu là các loại bát, nhiều mảnh nối còn giữ nguyên cả vết cháy đen do hun nấu, có niên đại từ thế kỷ XVI-XIX; gốm sành khá phổ biến, đa dạng về loại hình như bình, vò, hũ, chậu, lọ…”.

Theo dòng Thạch Hãn sẽ kết nối các di tích lịch sử trên địa bàn Triệu Phong và thị xã Quảng Trị. Ảnh: P.V

Thực tế nếu đơn vị khai thác chỉ tổ chức đơn tuyến đường bộ thì sẽ chưa khai thác hết tiềm năng của tour du lịch văn hóa lịch sử tâm linh Triệu Phong. Bởi cách không xa Dinh Trà Bát và Dinh Cát trên địa bàn xã Triệu Giang, di tích Ghềnh Phủ thương cổ cảng vẫn chưa được lịch sử đánh giá hết tầm quan trọng của một thương cảng cổ, giao thương đô hội của xứ Đàng Trong.

Sử sách nhắc đến một thương cảng đô hội bậc nhất xứ Đàng Trong thế kỷ XVI. Sau khi cho dời thủ phủ từ vùng Ái Tử về Trà Bát, vào khoảng thời gian từ những năm 1570 - 1575, nhận thấy lợi thế khúc quanh của đoạn sông Thạch Hãn chảy qua trước khu vực dinh, Nguyễn Hoàng đã huy động lực lượng binh lính và nhân dân trong vùng lên núi phá đá chở về đắp thêm vào khu vực này. Một mặt là để bảo vệ sự xói lở làm ảnh hưởng đến khu vực dinh do dòng sông tạo ra, mặt khác Nguyễn Hoàng cho tiến hành xây dựng nơi đây thành bến thuyền để tàu thuyền có thể ra vào trao đổi, buôn bán hàng hóa. Dấu tích còn lại tại khu vực Ghềnh Phủ là những tảng đá lớn nằm ở mép bờ sông và rất nhiều mảnh vỡ của gốm, sành, sứ… Những năm trước đây, các nhà khảo cổ học khi vào nghiên cứu tại khu vực này cũng đã phát hiện được một số mảnh sành, sứ của người Nhật Bản và của người Trung Hoa. Điều đó chứng tỏ, dưới thời cai trị của Nguyễn Hoàng, Ghềnh Phủ là một thương cảng lớn, giao thương tấp nập, nơi đây đã có nhiều tàu thuyền buôn lớn của người ngoại quốc vào đây trao đổi, buôn bán hàng hóa. Chính sự buôn bán tấp nập giữa Đàng Trong với các thuyền buôn lớn của người nước ngoài như Trung Quốc, Nhật Bản, Bồ Đào Nha ... đã làm nên một Đàng Trong hết sức năng động và phát triển của thời kỳ lúc bấy giờ.

Nên “hòa mạng” tour du lịch

Trong hội nghị hợp tác phát triển du lịch Quảng Bình - Quảng Trị - Thừa Thiên Huế vừa được tổ chức, đồng chí Nguyễn Đức Chính, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị bày tỏ mong muốn sớm có tour du lịch chung của ba tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế thực sự hấp dẫn, độc đáo, thu hút đông đảo khách thập phương.

Cách đây không lâu, Sở VH-TT và DL Quảng Trị và Sở Du lịch Quảng Bình, Thừa Thiên Huế đã ký kết biên bản hợp tác phát triển du lịch. Các bên khuyến khích, hướng dẫn doanh nghiệp xây dựng sản phẩm đặc trưng chung của khu vực Bình - Trị - Thiên theo chủ đề: “Con đường di sản miền Trung”, “Hoài niệm về chiến trường xưa”, “Đường Hồ Chí Minh huyền thoại”, “Con đường sinh thái, văn hoá tâm linh Bắc miền Trung gắn với du lịch có trách nhiệm và bền vững”… Các đơn vị lữ hành được chỉ đạo, hướng dẫn triển khai xây dựng tuyến du lịch chung của ba tỉnh như: Du lịch về chiến trường xưa, du lịch lịch sử văn hoá, du lịch tâm linh…

Đây là một tín hiệu tốt để ngành du lịch huyện Triệu Phong kết nối với các tỉnh bạn, đặc biệt trong bối cảnh nhiều địa phương đang tìm sản phẩm chung, tiếng nói chung trong phát triển du lịch. Tour du lịch văn hóa lịch sử tâm linh Triệu Phong hoàn toàn có thể kết nối với các tour du lịch như: “Con đường di sản miền Trung”, “Hoài niệm về chiến trường xưa”, “Đường Hồ Chí Minh huyền thoại”, “Con đường sinh thái, văn hoá tâm linh Bắc miền Trung...”.

Nhiều công ty du lịch ở Huế, Quảng Bình rất thích thú khi chúng tôi giới thiệu về tour du lịch văn hóa tâm linh lịch sử Triệu Phong. Các doanh nghiệp đều hứa hẹn sẽ có một cuộc trải nghiệm để tìm hiểu tour du lịch này. Ông Lê Hồng Thuỷ, Giám đốc Công ty TNHH Viet Nam Locals đã từng đưa nhiều đoàn khách quốc tế đến thăm Quảng Trị cho biết: “Hiện nay, ngày càng có nhiều khách du lịch thích tìm hiểu về lịch sử tâm linh. Nếu xây dựng tour Bình - Trị - Thiên kéo dài 4 - 5 ngày, ít nhất họ sẽ ở lại Quảng Trị 1 - 2 ngày. Cái quan trọng, ta phải tạo ra những trải nghiệm mới…”.

Góp ý thêm để “làm mới” tour du lịch văn hóa lịch sử tâm linh Triệu Phong, một ý kiến của du khách cho rằng, đơn vị khai thác nên tính thêm phương án hành trình đường thủy sẽ tạo nhiều cảm giác lý thú hơn của tour du lịch. Ví dụ phương án xuôi thuyền theo dòng Thạch Hãn từ xã Hải Lệ, thị xã Quảng Trị ghé lại bến thả hoa bờ Nam sông Thạch Hãn. Du khách lên bờ viếng Di tích Quốc gia Thành Cổ Quảng Trị, làm lễ thả hoa. Sau đó tiếp tục lên thuyền ghé Bến Ghềnh thương cảng cổ. Đặc biệt di tích này nếu tham quan từ phía sông mới thấy hết được hình hài thú vị của nó. Tiếp tục xuôi thuyền ghé lại bến Khu lưu niệm Tổng Bí thư Lê Duẩn, thăm chợ Sãi. Sau đó lên xe ô tô tham gia chương trình giao lưu, thưởng thức nghệ thuật ẩm thực truyền thống chợ Sãi như: Bún thịt nướng, nem lụi, chả bò, bánh đúc, bánh bèo, bánh bột lọc và kết thúc tour.

Bà Nguyễn Triều Thương, Chủ tịch UBND huyện Triệu Phong cho biết thêm: Năm 2018 là năm kỷ niệm 460 năm Quảng Trị đất dựng nghiệp của Chúa Nguyễn Hoàng (1558- 2018), nhằm tôn vinh, tưởng niệm và quảng bá hình ảnh Chúa tiên Nguyễn Hoàng khởi nghiệp tại đất Triệu Phong, Quảng Trị. Huyện Triệu Phong đề nghị UBND tỉnh đồng ý chủ trương tổ chức các hoạt động quy mô cấp tỉnh vào dịp kỷ niệm 460 năm Chúa Nguyễn Hoàng vào dựng nghiệp trên đất Triệu Phong, Quảng Trị. Tổ chức Lễ kỷ niệm 460 năm Quảng Trị đất dựng nghiệp của Chúa Nguyễn Hoàng (1558- 2018) bằng hình thức sân khấu hóa, sử thi và tái hiện hành trình mở cõi của Chúa Nguyễn, những nét tiêu biểu cho nền văn hóa, lịch sử thời Chúa Nguyễn trên đất Triệu Phong, Quảng Trị. Đồng thời kết hợp tổ chức nhiều hoạt động văn hóa nghệ thuật, thể thao, trò chơi dân gian… nhằm làm phong phú cho lễ hội, thu hút khách du lịch.