Công tác Mặt trận và Luật Mặt trận

Thứ năm - 19/11/2026 21:39 6 0
Trong chiến tranh, sức mạnh đoàn kết tập hợp toàn dân đứng lên chiến đấu vì độc lập, tự do. Trong hòa bình, sức mạnh ấy đưa hàng triệu người dân cùng xây dựng cuộc sống của chính mình và góp sức vào việc chung của đất nước.
Xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu ở thôn Lam Thủy, xã Vĩnh Định - Ảnh: Q.T
Xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu ở thôn Lam Thủy, xã Vĩnh Định - Ảnh: Q.T

Đầu thập niên 1980, giữa khủng hoảng kinh tế và cơ chế bao cấp, ở nhiều nơi hoạt động của Mặt trận “còn mang tính tượng trưng, hình thức”. Phạm vi tập hợp cũng hẹp: Mặt trận chỉ tập hợp những người Việt Nam yêu nước, “yêu chủ nghĩa xã hội”.

Hai văn kiện của Đảng, cách nhau mười năm, đã góp phần đưa Mặt trận ra khỏi tình trạng ấy. Chỉ thị 17 của Ban Bí thư năm 1983 giao cho Mặt trận việc phối hợp, thống nhất hành động giữa các tổ chức thành viên và phản ánh ý kiến Nhân dân, khắc phục tính hình thức, hướng hoạt động về nơi dân sinh sống, với khẩu hiệu “Hướng về cơ sở, tới các địa bàn dân cư”. Nghị quyết 07 của Bộ Chính trị năm 1993 mở rộng vòng tay: “Xóa bỏ định kiến, mặc cảm, hận thù, lấy mục tiêu chung làm điểm tương đồng”, tập hợp “mọi người Việt Nam yêu nước” và hướng hoạt động “tới địa bàn dân cư xã phường và hộ gia đình”.

Giữa hai văn kiện ấy, Mặt trận đã đưa hoạt động của mình đến từng khu dân cư, từng ngôi nhà. Khi Cuba gặp khó khăn, Mặt trận kêu gọi cả nước góp 10.000 tấn gạo, trong khi chính nhiều vùng quê của ta còn chưa đủ gạo ăn. Chủ tịch Mặt trận Nguyễn Hữu Thọ góp một tháng lương của mình để mở đầu.

Một mâm cơm năm 1997 đã cho thấy vòng tay đoàn kết được mở rộng đến đâu. Ở một quán nhà sàn trên đường Âu Cơ, Hà Nội, Chủ tịch Mặt trận Lê Quang Đạo ngồi trên sàn, uống rượu nếp làng Vân cùng một cựu Phó Chủ tịch Thượng viện và một cựu Phó Thủ tướng của chính quyền Sài Gòn cũ, một giáo sư từng đứng giữa hai phía và vị Phó Thủ tướng Thường trực đương nhiệm. Hơn  20 trước, những người cùng mâm ấy từng ở những phía khác nhau của cuộc chiến.

Ở địa bàn dân cư, hai văn kiện đã được cụ thể hóa thành một cuộc vận động. Đầu năm 1995, thấy các phong trào thi đua “nở rộ”, Mặt trận không phát động thêm phong trào, mà mở cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng cuộc sống mới ở khu dân cư” để quy tụ các phong trào ấy. Một phong trào mới chỉ thêm một khẩu hiệu; một cuộc vận động đưa các phong trào về chung một kế hoạch ở khu dân cư. Mặt trận chỉ đặt ra cái gốc: Lấy đoàn kết cộng đồng làm sức mạnh, lấy xây dựng cuộc sống mới về mọi mặt làm nội dung, lấy khu dân cư làm địa bàn. Làm việc gì, làm thế nào, dân từng thôn, từng tổ dân phố tự bàn, với Ban công tác Mặt trận do chính bà con bầu ra làm nòng cốt. Phương châm là “Dân giúp dân”, “Nhà nước và Nhân dân cùng làm”.

Cuộc vận động lan nhanh hơn dự tính: Sáu tháng sau, 20% số khu dân cư đã triển khai có kết quả; ba năm sau, hơn 80%. Mỗi nơi một vẻ. Nơi giúp nhau thoát nghèo, làm đường làng; nơi dân tự giữ an ninh xóm; ở Vĩnh Long, Tỉnh ủy ra hẳn một chỉ thị riêng cho cuộc vận động. Đến thăm những khu dân cư tiên tiến của Vĩnh Long, đoàn Mặt trận Trung ương thấy có nơi làm chưa đúng tinh thần, nhưng vẫn khen là chính: “Phải biểu dương là chính, lấy cái đúng, cái hay để uốn nắn cái sai”. Còn chỗ nào thiếu sót thì “chẳng qua là trách nhiệm của lãnh đạo, kể cả Trung ương Mặt trận”.

Chủ tịch Mặt trận Lê Quang Đạo tiếp bà mẹ VN Anh hung đến thăm Mặt trận, 1998
Đồng chí Lê Quang Đạo, Chủ tịch Mặt trận tiếp Bà mẹ Việt Nam anh hùng đến thăm Mặt trận vào năm 1998 - Ảnh: Tư liệu

Năm 1999, hội nghị tổng kết 5 năm cuộc vận động họp ở Hà Nội. Mỗi địa phương bình chọn những khu dân cư xuất sắc nhất; 126 đại biểu về dự, thay mặt hơn 10 triệu hộ của 61 tỉnh, thành phố, ai cũng được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Lao động. Hội nghị chỉ họp tại hội trường một ngày. Thời gian còn lại, những người quanh năm lo chuyện chung của xóm mình chia thành từng đoàn: một đoàn vào Phủ Chủ tịch gặp Chủ tịch nước Trần Đức Lương, một đoàn gặp Thủ tướng Phan Văn Khải, một đoàn đến trụ sở Quốc hội gặp Chủ tịch Quốc hội Nông Đức Mạnh. Họ đến không phải để nghe chỉ đạo, mà để kể việc mình đã làm.

Cũng năm ấy, ngày 12/6/1999, Quốc hội thông qua Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Đây là lần đầu tiên Mặt trận tự soạn và trình Quốc hội một dự án luật. Gần 70 năm kể từ ngày thành lập, Mặt trận hoạt động bằng đường lối của Đảng và uy tín của chính mình. Từ đây, công việc của Mặt trận có luật làm cơ sở pháp lý.

Chỉ thị, nghị quyết của Đảng định hướng cho cấp ủy, nhưng chưa ràng buộc bộ máy nhà nước. Luật thì ràng buộc. Luật cho Mặt trận quyền kiến nghị chương trình làm luật, góp ý các dự án luật, tham gia tố tụng, giới thiệu Hội thẩm nhân dân, dự phiên họp của chính quyền. Cơ quan nhà nước có trách nhiệm xem xét, trả lời kiến nghị của Mặt trận; tạo điều kiện để Mặt trận giám sát, cung cấp thông tin khi Mặt trận yêu cầu; kinh phí của Mặt trận do ngân sách nhà nước cấp. Từ Ủy ban Trung ương đến Ban công tác Mặt trận ở thôn, khu phố, người làm công tác Mặt trận đều có điều luật để dựa vào. Chính quyền các cấp có trách nhiệm phối hợp với Mặt trận trong cuộc vận động ở khu dân cư.

Hiến pháp năm 1992 đã trao cho Mặt trận quyền giám sát, nhưng năm 1994, Chủ tịch Mặt trận vẫn thừa nhận: “Việc này Mặt trận Tổ quốc… gần như chưa làm được gì”. Luật 1999 ra đời, gọi đó là “giám sát mang tính nhân dân”, hỗ trợ cho giám sát, kiểm tra, thanh tra của Nhà nước: Mặt trận không xử lý, mà động viên dân theo dõi, tổng hợp ý kiến của dân để kiến nghị. Sức mạnh của cách giám sát này nằm ở số đông, ở những đôi mắt khắp các thôn xóm. Luật đã quy định trách nhiệm trả lời kiến nghị của cơ quan, tổ chức tiếp nhận.

Luật 1999 là nền tảng, nhưng mới là phần móng. Suốt mười bốn năm, chỉ có một nghị định hướng dẫn. Những người từng soạn luật mong bản luật sau làm sao để “cứ xem vào Luật là có thể làm được”.

Năm 2015, Luật Mặt trận tiến bước thêm: Giám sát từ một điều thành một chương, phản biện xã hội có một chương riêng, và hai năm sau có văn bản quy định chi tiết từng hình thức. Phản biện xã hội là góp ý, kể cả nêu ý kiến khác, khi chính sách còn là dự thảo. Phản biện đi xa hơn giám sát. Giám sát xem xét việc đã làm, phát hiện sai thì việc sửa đã muộn. Phản biện lên tiếng khi chính sách còn trên giấy, mà sửa trên giấy bao giờ cũng nhanh và ít tốn kém hơn sửa trong thực tế.

Tháng 9-2024, bão Yagi quét qua miền Bắc. Mặt trận là đầu mối nhận tiền ủng hộ của cả nước để chuyển về vùng bị thiệt hại. Mặt trận công khai sao kê tài khoản: hàng chục nghìn trang, mỗi dòng là một khoản tiền một người gửi, có khoản chỉ vài chục nghìn đồng, kèm một dòng lời nhắn. Ai đã gửi tiền đều có thể tự dò khoản của mình trong những trang ấy. Không cần đoàn kiểm tra, từng người góp tự soi đồng tiền của chính mình. Giám sát mang tính nhân dân, được đặt nền móng từ điều luật năm 1999 , giờ đây đã có hình hài cụ thể.

Năm 2025, cùng với việc tổ chức chính quyền hai cấp, Mặt trận bỏ cấp huyện. Năm đoàn thể chính trị - xã hội về trực thuộc Mặt trận, ý kiến của dân bớt phải đi qua nhiều cửa. Ở khu dân cư, cuộc vận động khởi đầu từ năm 1995 vẫn tiếp tục sống. Những ngày này, ở bản Mường, xã Than Uyên, tỉnh Lai Châu, bà con người Thái trong trang phục truyền thống nắm tay nhau tạo vòng xòe đoàn kết trong Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc 18/11. Ở thôn Quang Minh, xã Tam Đảo, tỉnh Phú Thọ, khi đêm xuống, con đường trong thôn tối om, đi lại khó khăn, dễ có  trộm cắp. Hai mươi hộ trong tổ liên gia của ông Lâm Văn Bảy bàn bạc, mỗi hộ góp một triệu đồng lắp đèn. Khi đèn đã sáng, số tiền dư được giữ làm quỹ chung để trả tiền điện. Không ai chờ văn bản nào để làm việc ấy. Việc do dân bàn thì dân tự lo giữ.

Đầu thập niên 1980, công tác Mặt trận ở nhiều nơi còn “tượng trưng, hình thức”. Năm 2026, khi tổ chức bữa cơm đoàn kết ngày 18/11, Ủy ban Mặt trận TQVN TP. Hà Nội nhắc các khu dân cư: Ý nghĩa của bữa cơm “không nằm ở quy mô hay hình thức”. Giữa hai câu ấy là 40 năm vận động, đổi mới, với  những văn bản và việc làm cụ thể đan xen, hỗ trợ lẫn nhau.

 

Tác giả: Báo QT (TS. Nguyễn Quang Thắng)

Nguồn tin: Báo Quảng Trị

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

  Ý kiến bạn đọc

Thống kê truy cập
  • Đang truy cập133
  • Máy chủ tìm kiếm12
  • Khách viếng thăm121
  • Hôm nay16,010
  • Tháng hiện tại480,760
  • Tổng lượt truy cập26,133,729
Liên kết website
Đại đoàn kết
Fanpage
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây