Tàu giã cào gây thiệt hại cho ngư dân bãi ngang

Chỉ vào hàng loạt ghe thuyền đang nằm bờ ở khu vực bãi biển thôn Trung An, xã Hải Khê, huyện Hải Lăng, ông Phan Văn Châu, một ngư dân bức xúc: “Ngư dân chúng tôi chỉ có ghe thuyền nhỏ, tranh thủ đánh bắt được chút ít hải sản trong vụ cá Nam. Nhưng vừa thả lưới đằng trước thì đằng sau tàu giã cào đã đi càn “nuốt” hết ngư lưới cụ, giờ chỉ biết cho thuyền nằm bờ. Nhiều ngư dân dành dụm nhiều năm mới mua sắm được ít ngư lưới cụ để làm ăn, nhưng chỉ trong vài tiếng đồng hồ, toàn bộ lưới, thúng của họ đều bị tàu giã cào “nuốt” hết. Không những thế, tàu giã cào còn đánh bắt theo kiểu tận diệt. Tất cả cá, tôm, mực lớn bé, sinh vật đáy, giáp xác, rạn san hô… miễn là nằm trong gọng kìm của cặp giã cào đều bị cào xúc đến tận đáy không bỏ sót một thứ gì”.

Ngư dân Lê Lang cùng trú tại địa phương cho biết: “Tối hôm trước tôi vừa thả lưới, chong đèn dụ cá, mực tới được khoảng 1 tiếng thì cặp tàu giã cào ầm ầm lao tới. Mặc dù tôi đã ra tín hiệu bằng đèn nhưng ỷ thế thuyền lớn nên họ vẫn kéo lưới đi qua hốt hết đàn cá, mực tôi vừa dụ được. Nhiều hôm chạy 2 - 3 giờ đồng hồ mới ra tới ngư trường nhưng nhìn những cặp tàu giã cào càn tới, quét lui liên tục tôi đành phải quay về chứ không dám thả lưới. Ngư dân vùng ven biển bãi ngang như chúng tôi chỉ tranh thủ đánh bắt ít cá, mực, ghẹ… trong vụ cá Nam chứ đến mùa gió to, sóng lớn chỉ biết ngồi bờ. Nhưng vừa thả lưới là gặp tàu giã cào, nếu không nhanh tay là bị thuyền của họ làm hư hỏng lưới hoặc kéo lưới đi mất. Giờ chỉ biết cho thuyền nằm bờ chứ lấy tiền đâu ra mà bù đắp phí tổn để tiếp tục đánh bắt thủy hải sản”.

Anh Lê Hồng Chung, Trưởng thôn Trung An cho biết, anh đã nhiều lần gặp các tàu giã cào lớn đánh bắt gần bờ. Không chỉ đánh bắt trái quy định làm cạn kiệt nguồn hải sản ven bờ, những tàu cá này còn ỷ tàu lớn uy hiếp ngư dân làm nghề lưới thuyền nan. Với đặc thù là vùng biển bãi ngang nên toàn bộ tàu thuyền của ngư dân trong thôn đều có công suất nhỏ, chuyên đánh bắt gần bờ. Thế nhưng thời điểm gần đây tàu giã cào vào tận trong bờ để hoạt động khiến ngư dân bị thiệt hại rất nhiều.

Còn tại thôn 6, xã Triệu Lăng, huyện Triệu Phong, cứ vào vụ mùa, ngư dân lại lo ngay ngáy bởi mỗi chiều ra khơi thả lưới, sáng ra kéo không thấy đâu. Những con thuyền gần bờ lâu nay cứ luẩn quẩn với điệp khúc thả lưới rồi bị cuốn mất. Trao đổi với chúng tôi sau chuyến ra khơi, anh Trần Viết Đức, một ngư dân đã từng bị tàu giã cào cuốn mất 50 tấm lưới cho biết, năm 2017, gia đình anh tích cóp được 15 triệu đồng để mua nguyên liệu rồi nhờ bạn nghề đến giúp ngày công mất cả tháng trời mới hoàn thành vàng lưới đánh bắt ghẹ. Ở hai đầu và giữa vàng lưới, anh cẩn thận bắt đèn tín hiệu để các thuyền bạn tránh hoặc không thả lưới chồng lên nhưng chỉ mới ra khơi chưa đầy một tháng thì tàu giã cào đã “hốt” toàn bộ vàng lưới. “Sau mỗi sự việc, chúng tôi đã gửi đơn lên các cơ quan chức năng nhờ giúp đỡ nhưng đến nay mọi chuyện vẫn chưa được quan tâm giải quyết triệt để. Với ngư dân chúng tôi, làm biển đã là cái nghiệp, mất lưới thì việc đánh bắt của gia đình phải đình trệ hoặc là lại tiếp tục vay mượn mua lại. Nhưng có lưới rồi ra thả trên biển chắc gì lại không mất nữa vì tàu giã cào?”, anh Đức bức xúc nói.

Tương tự như anh Đức, anh Trần Khương Vinh cũng ở tại thôn 6, xã Triệu Lăng cho biết, lâu nay ngư dân thôn 6 cứ buổi chiều lại ra biển cách bờ 2 - 5 hải lý thả lưới rồi quay vào bờ, sáng hôm sau mới ra kéo lưới lên để gỡ cá, mực, ghẹ… đem vào bờ bán. Nhưng 2 năm trở lại đây, tình trạng tàu công suất lớn hoạt động nghề giã cào vào sát bờ để đánh bắt thủy, hải sản rồi cuốn mất lưới nên ngư dân dù đêm tối cũng phải ra biển canh lưới. Nhưng rồi biện pháp “canh lưới” cũng không ăn thua… Theo anh Vinh, các ngư dân bãi ngang như anh chỉ có tàu thuyền công suất nhỏ nên chỉ khi trời yên biển lặng, họ mới dám ra biển thả lưới gần bờ để kiếm sống. Từ khi tàu giã cào hoạt động, ngư dân gặp nhiều khó khăn bởi lượng thủy, hải sản ngày càng ít đi và đó là chưa nói đến việc ngư lưới cụ bị mất. Cũng theo anh Vinh, thời gian gần đây lực lượng kiểm ngư có tổ chức tuần tra, kiểm tra nhưng gần như chỉ để lấy lệ. Khi lực lượng chức năng vừa rời đi thì các tàu giã cào lại tiếp tục khai thác trái phép. Trước đây hoạt động khai thác giã cào chỉ diễn ra lén lút vào ban đêm, nhưng nay khai thác trái phép ngay giữa ban ngày khiến các hộ ngư dân hết sức bức xúc.

Theo ông Trần Mai Son, Chủ tịch UBND xã Triệu Lăng, vài năm trở lại đây, những chiếc tàu hành nghề giã cào của tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định… đánh bắt theo kiểu tận diệt rồi ngang nhiên phá hoại ngư lưới cụ của ngư dân. Những năm trước họ còn lén lút hoạt động vào buổi tối, năm nay không chỉ ngang nhiên hoạt động vào ban ngày các tàu giã cào này còn vào rất gần bờ. Trong năm 2017, trên địa bàn xã Triệu Lăng đã có 2 tàu bị chìm, hư hỏng hoàn toàn, mất toàn bộ máy móc, ngư lưới cụ do tàu giã cào; hàng chục hộ dân bị hư hỏng, mất mát ngư lưới cụ, ước thiệt hại trên 300 triệu đồng. Riêng đầu năm 2018 đến nay, ước thiệt hại ngư lưới cụ trên 120 triệu đồng.

Được biết, giã cào là nghề khai thác thủy, hải sản dựa trên nguyên lý “lọc nước lấy cá”. Theo đó, hai tàu giã cào có công suất lớn (từ 90CV trở lên), chạy song song nhau với tốc độ cao (8 - 10 hải lý/giờ), giữa 2 tàu kéo 1 tấm lưới loại lớn, mắt lưới dày, phía đáy của lưới được gắn một dây chì nặng để có thể cào sâu đến tận đáy biển. Ngư dân thường gọi là “giã cào bay” là bởi họ khai thác rất nhanh, tàu lớn chạy như bay giữa biển vậy, khiến ngư dân trở tay không kịp. Với kiểu đánh bắt tận thu như vậy các loại cá nhỏ đến cá trưởng thành đều không thể thoát được. Không những thế, vì lợi nhuận, nhiều tàu giã cào đã vi phạm tuyến đánh bắt, tiến sâu vào cách bờ chỉ từ 1 - 2 hải lý để càn quét, đánh bắt hết hải sản gần bờ, đồng thời gây hư hỏng, mất mát ngư lưới cụ của ngư dân.

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Hoài Nam, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản tỉnh cho biết, đã nhận được phản ánh của ngư dân về vấn nạn tàu giã cào hoành hành gần bờ. Ông Nam thông tin, từ năm 2009 đến nay, tỉnh Quảng Trị không cấp giấy phép hoạt động nghề giã cào cho tàu thuyền nào. Bên cạnh đó, chi cục cũng thường xuyên tiến hành kiểm tra và hướng dẫn ngư dân khai thác thủy sản đúng vùng, đúng tuyến. Nhìn chung ngư dân chấp hành tốt các quy định của pháp luật về khai thác thủy sản trên biển, hiện tượng tranh giành ngư trường không xảy ra. Vì vậy các tàu giã cào này chủ yếu là tàu ở các tỉnh lân cận, nhất là tỉnh Quảng Ngãi đã đánh bắt sai tuyến, gây thiệt hại cho các ngư dân hành nghề gần bờ. Để xử lý dứt điểm tình trạng này, từ đầu năm đến nay chi cục đã tổ chức 5 chuyến tuần tra biển, kiểm tra 57 lượt tàu, xử lý 6 vụ vi phạm trong lĩnh vực thủy sản, chủ yếu là nghề giã kéo ven bờ, xung điện… với số tiền xử phạt là 17,5 triệu đồng. Tuy nhiên ông Nam cũng thừa nhận, để bắt quả tang tàu giã cào khai thác trái phép rất khó do các tàu này thường hoạt động lén lút, không để tại dấu vết. Bên cạnh đó, tàu kiểm ngư có công suất nhỏ, tàu cũ nên vận hành chậm. Khi áp sát tàu giã cào vi phạm thì tàu này không dừng mà vẫn tăng tốc bỏ chạy. Hoặc các tàu này không chấp hành hiệu lệnh cập mạn kiểm tra, nên lực lượng kiểm ngư chỉ còn cách xua đuổi. “Trong thời gian tới, Chi cục Thủy sản sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển tăng cường các biện pháp tuần tra, kiểm soát và xử lý nghiêm túc đối với các tàu lạm dụng nghề giã cào để tận thu các loại thủy, hải sản ở vùng biển ven bờ tỉnh Quảng Trị gây ảnh hưởng đến nguồn lợi thủy sản cũng như hoạt động đánh bắt của ngư dân vùng biển bãi ngang”, ông Nam cho hay.