Ngư dân gặp khó với tàu vỏ thép

Năm 2016, anh Đoạn Văn Dũng, ở khu phố 5, thị trấn Cửa Việt, Gio Linh là một trong những ngư dân đầu tiên vay vốn đóng tàu vỏ thép trị giá 15,2 tỷ đồng, trong đó vay vốn ngân hàng theo chính sách của Nghị định 67 là hơn 14 tỷ đồng. Anh Dũng cho biết, năm đầu tiên đưa tàu vỏ thép vào hoạt động với nghề lưới rê, anh và các chủ tàu vỏ thép khác trong thị trấn đều làm ăn rất thuận lợi. Lợi nhuận sau mỗi chuyến biển xa tương đối khá, có điều kiện trả nợ ngân hàng đúng hạn cũng như tích lũy vốn. Tuy vậy, vui mừng chưa được bao lâu thì qua năm thứ hai, nghề lưới rê bắt đầu gặp khó khăn. Đối với nghề lưới rê, vụ cá Bắc là vụ mùa chính khai thác cá thu, cho hiệu quả kinh tế cao nhưng với vụ cá Nam chủ yếu khai thác cá ngừ, ngư trường khai thác chủ yếu là vùng biển Hoàng Sa không mấy hiệu quả. Nguyên nhân do nguồn lợi cá thu trong vụ cá Bắc xuất hiện ít, khai thác ở vùng biển xa, thời gian dài dẫn đến chất lượng cá thấp. Đặc thù của nghề lưới rê chỉ hoạt động có hiệu quả từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau, thời gian còn lại là mùa phụ, sản lượng đánh bắt hạn chế. Thêm vào đó, ngư dân gặp trở ngại khi đánh bắt ở vùng biển Hoàng Sa do nước sâu, trong khi dàn lưới rê nặng và dài nên khi thả lưới thì bảo vệ lưới khó khăn, rất dễ hư hại khi có tàu đi qua vướng vào.

Anh Dũng cho biết: “Thiệt hại do hư hại ngư lưới cụ cũng đủ khiến các chủ tàu thêm gánh nặng chi phí. Như đối với tàu của tôi, năm ngoái đã phải bỏ ra 180 triệu đồng tiền công thuê người vá lưới, cộng với chi phí ăn uống, mua dây dợ cũng mất gần 300 triệu đồng. Lúc mới sắm tàu thì bị mất cắp lưới, thiệt hại mấy trăm triệu đồng, thành ra đã khó lại càng thêm khó”. Bên cạnh đó, trong thời điểm hiện nay, tình hình an ninh ngư trường khá phức tạp, nhất là vùng biển xa. Do vậy, một số tàu đã xin chuyển đổi kiêm nghề để khai thác quanh năm. Như đối với trường hợp của anh Dũng, vừa qua anh xin kiêm thêm nghề chụp mực, khai thác vùng biển Hoàng Sa. Chuyến biển vừa rồi, tàu anh đánh bắt được hơn 20 tấn cá và mực, thu được vài trăm triệu đồng, lợi nhuận có khá hơn so với hành nghề lưới rê, có thêm nguồn thu để trang trải các loại chi phí.

Toàn tỉnh hiện đã đóng 17 tàu vỏ thép, trong đó đưa vào hoạt động 16 tàu, có 5 tàu làm nghề lưới rê. Đối với nghề lưới chụp, có 4 tàu vỏ thép hoạt động, tuy nhiên trong những chuyến biển đầu tiên do chưa quen thao tác và gặp một số trục trặc nên hiệu quả chưa cao. Bên cạnh việc tàu vỏ thép chưa phát huy hết hiệu quả đánh bắt, thì qua công tác kiểm tra thời gian qua cho thấy, có một số tàu vỏ thép đã sử dụng 2 năm trên mặt boong có hiện tượng hen rỉ. Ngoài ra, hệ thống hút khô không hoạt động dẫn đến sản phẩm thu được để trong hầm bảo quản không đảm bảo chất lượng. Hệ thống tời thu lưới trên tàu lưới vây gặp nhiều sự cố, không đủ lực để thu lưới buộc chủ tàu phải sửa chữa, thay thế. Một số tàu lưới vây thiết kế chưa hợp lý nên trong quá trình đánh thả lưới thường xảy ra tình trạng lưới bị cuốn vào chân vịt, các chủ tàu buộc phải tìm cách khắc phục để tránh hư hỏng ngư lưới cụ.

Hiệu quả hoạt động thấp, một số chủ tàu vỏ thép đứng trước áp lực trả nợ, lãi ngân hàng hằng ngày. Theo quy định đối với tàu vay vốn theo Nghị định 67 khi gặp sự cố thiên tai, tai nạn rủi ro trên biển, các ngân hàng cho vay mới giãn nợ, khoanh nợ. Trường hợp các tàu vỏ thép bị hỏng, nằm bờ, chủ tàu vẫn phải trả nợ gốc và tiền lãi theo qui định. Nếu không thanh toán theo phân kỳ hợp đồng tín dụng thì buộc các ngân hàng sẽ chuyển thành khoản nợ “khó đòi”, “nợ xấu”, lúc đó sẽ không được hưởng chính sách ưu đãi theo Nghị định 67. Thực tế thời gian qua, bước đầu đưa vào sử dụng một số chủ tàu đã trả nợ gốc và lãi đúng hạn quy định. Nhưng sau đó, theo báo cáo của Chi nhánh Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Quảng Trị, đến ngày 31/3/2018, tình hình nợ quá hạn tại chi nhánh là 147,4 tỷ đồng, có 10 tàu đóng mới nợ quá hạn, tất cả số tàu nợ quá hạn này đều bị đưa vào “nợ xấu”.

Việc các tàu vỏ thép thiết kế đơn nghề, chỉ hoạt động được trong vụ mùa chính như nghề lưới rê, lưới vây hay nghề lưới chụp đã hạn chế hiệu quả khai thác của tàu công suất lớn. Thực hiện hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và PTNT, vừa qua Sở Nông nghiệp và PTNT đã tham mưu UBND tỉnh hướng dẫn thực hiện chuyển đổi nghề, kiêm nghề cho ngư dân nhưng trong quá trình thực hiện gặp một số khó khăn do không thống nhất giữa chủ tàu và Trung tâm đăng kiểm tàu cá, Tổng cục Thủy sản.

Năm 2017, toàn tỉnh có 11 tàu thực hiện công tác duy tu, sửa chữa nhưng đến nay vẫn chưa nhận được sự hỗ trợ. Ngư dân phải tự xoay xở với đủ các loại chi phí trong điều kiện tình hình khai thác hải sản ngày một khó khăn nên việc không có khả năng trả nợ ngân hàng đúng hạn đối với khoản vay quá lớn để đóng tàu lớn là điều dễ hiểu.

Nghị định 67 là chủ trương lớn, đúng đắn của Đảng và Nhà nước, mang tính đột phá, đồng bộ, phù hợp với tâm tư, nguyện vọng của đông đảo ngư dân, góp phần quan trọng vào việc phát triển ngành thủy sản theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa và tái cơ cấu ngành thủy sản theo hướng phát triển bền vững. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả của tàu vỏ thép công suất lớn, cần rà soát tổng thể các bất cập, khó khăn trong hoạt động của đội tàu vỏ thép để có giải pháp hỗ trợ ngư dân sản xuất thuận tiện hơn trên các vùng biển xa của Tổ quốc.