Những vấn đề đặt ra khi sáp nhập thôn, khu phố. Bài 1: Cần sự vào cuộc quyết liệt của các địa phương

Khắc phục tình trạng manh mún

Trên địa bàn tỉnh hiện có 1.082 thôn, khu phố, trong đó có 340 thôn, khu phố loại 1; 535 thôn, khu phố loại 2 và 207 thôn, khu phố loại 3. Thực tiễn tổ chức và hoạt động của thôn, khu phố cho thấy quy mô số hộ không đồng đều. Một số thôn, khu phố có quy mô số hộ gia đình rất lớn như: thôn Mai Xá, xã Gio Mai, huyện Gio Linh có 930 hộ, 3.640 nhân khẩu; thôn Thượng Xá, xã Hải Thượng, huyện Hải Lăng có 853 hộ, 2.997 nhân khẩu…, nhưng bên cạnh đó cũng có nhiều thôn có quy mô số hộ gia đình rất thấp như: Thôn Trảng Sòi, xã Triệu Ái, huyện Triệu Phong có 6 hộ, 17 nhân khẩu; thôn Lương Chánh, xã Hải Vĩnh, huyện Hải Lăng có 6 hộ, 13 nhân khẩu; thôn Đồng Giám, xã Triệu Đại, huyện Triệu Phong có 9 hộ, 47 nhân khẩu… Việc tổ chức thôn, khu phố manh mún dẫn đến tăng ngân sách nhà nước chi trả phụ cấp cho những người hoạt động không chuyên trách và ngân sách khoán quỹ phụ cấp kinh phí hoạt động cho các tổ chức chính trị- xã hội ở thôn, khu phố. Bởi vì, mặc dù thôn, khu phố có quy mô rất nhỏ nhưng vẫn được bố trí với đầy đủ các chức danh cán bộ không chuyên trách và trưởng, phó các đoàn thể, hưởng phụ cấp từ ngân sách. Mặt khác, tổ chức thôn, khu phố manh mún dẫn đến việc huy động các nguồn lực thực hiện các phong trào, cuộc vận động, chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới gặp nhiều khó khăn.

Từ những hạn chế, bất cập trong tổ chức và hoạt động của thôn, khu phố trên địa bàn tỉnh, Đề án của UBND tỉnh đề ra tiêu chí sáp nhập thôn, khu phố có nguồn gốc từ một làng trước đây; thôn mới thành lập và thôn có nguồn gốc lâu đời. Sáp nhập các thôn, khu phố có quy mô số hộ gia đình dưới 50% theo tiêu chuẩn quy định, đó là: Thôn thuộc vùng đồng bằng dưới 200 hộ; thôn thuộc vùng miền núi dưới 100 hộ; khu phố thuộc vùng đồng bằng dưới 250 hộ; khu phố thuộc miền núi dưới 150 hộ. Đối với thôn, khu phố có quy mô số hộ gia đình chưa đạt 50% so với tiêu chuẩn quy định nhưng nằm cách xa các thôn, khu phố khác (vùng đồng bằng trên 2km, vùng miền núi trên 3km) hoặc thôn, khu phố là một làng trước đây thì trước mắt giữ nguyên, sẽ xem xét sáp nhập trong giai đoạn 2021-2030, nhưng tối thiểu phải có quy mô số hộ gia đình trên 70 hộ đối với miền núi, trên 100 hộ đối với vùng đồng bằng. Riêng đối với các thôn thuộc vùng biên giới, UBND các huyện phải báo cáo UBND tỉnh cho ý kiến đối với từng trường hợp cụ thể. Về lâu dài, tiếp tục tổ chức, sắp xếp để đến năm 2030 có 100% thôn, khu phố đạt tiêu chuẩn quy định.

Tính toán quy mô thôn, khu phố phù hợp

Qua giám sát về tình hình tổ chức, hoạt động và công tác sáp nhập thôn, bản, khu phố của HĐND tỉnh tại các huyện, thị xã, thành phố trên địa bàn tỉnh cho thấy, sau sáp nhập, nhiều thôn quy mô số hộ gia đình lớn hơn 3 lần tiêu chuẩn quy mô số hộ theo Thông tư 14/2018/TT-BNV, như: Thôn Đông Sơn, xã Hải Sơn, huyện Hải Lăng, sáp nhập từ 4 thôn cũ, với tổng số 831 hộ, 2.992 nhân khẩu; thôn Mỹ Hội, xã Hải Chánh, huyện Hải Lăng, sáp nhập từ 3 thôn cũ, với tổng số 806 hộ, 3.605 nhân khẩu; thôn Phương Hải, xã Hải Ba, huyện Hải Lăng, sáp nhập từ 2 thôn, với tổng số hộ 752 hộ, 3.385 nhân khẩu… Thôn, khu phố sau sáp nhập có quy mô lớn hơn gấp 2 lần tiêu chuẩn quy định tại Thông tư 14/2018/TT-BNV rất nhiều, vì khi chưa sáp nhập nhiều thôn, khu phố đã vượt quá tiêu chuẩn quy mô số hộ, sau khi sáp nhập quy mô càng lớn. Bên cạnh đó, có nhiều thôn sau sáp nhập vẫn chưa đạt tiêu chuẩn về quy mô số hộ gia đình. Một số địa phương cử tri không đồng ý sáp nhập thôn, khu phố, như: Thị trấn Hồ Xá, huyện Vĩnh Linh có 26 khóm sắp xếp còn lại 8 khóm, nhưng qua lấy ý kiến cử tri thì có 4 khóm cử tri không đồng ý sáp nhập, dẫn đến chủ trương sáp nhập khu phố trên địa bàn không thực hiện được; xã Vĩnh Thái, huyện Vĩnh Linh xây dựng đề án sáp nhập 3 thôn Đông Luật, Tân Hòa, Tân Thuận thành thôn mới, nhưng kết quả lấy ý kiến cử tri thôn Đông Luật chưa đạt 50% người dân đồng ý… Nhìn chung, cơ bản nhân dân đều đồng thuận chủ trương sắp xếp, tổ chức lại thôn, khu phố hoạt động hiệu lực, hiệu quả hơn, giảm bớt gánh nặng ngân sách, tạo công bằng cho đội ngũ cán bộ không chuyên trách và các tổ chức chính trị- xã hội hưởng phụ cấp ngân sách ở thôn, khu phố. Vấn đề đặt ra là tùy theo đặc điểm tình hình của địa phương và sự đồng thuận của nhân dân để tính toán, sắp xếp, tổ chức lại thôn có quy mô số hộ gia đình phù hợp, thuận lợi cho việc lãnh đạo, tổ chức thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước ở địa phương tốt hơn.

Quá trình thực hiện chủ trương sắp xếp, tổ chức lại thôn, khu phố, các địa phương căn cứ quy định tiêu chuẩn quy mô số hộ gia đình theo Thông tư 09/2017/ TT-BNV ngày 29/12/2017 của Bộ Nội vụ sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 04/2012/TT-BNV ngày 31/8/2012 của Bộ Nội vụ hướng dẫn về tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố để tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện. Tuy nhiên, hiện nay Bộ Nội vụ đã ban hành Thông tư 14/2018/TT-BNV ngày 3/12/2018 sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 04/2012/ TT-BNV, thay thế cho Thông tư 09/2017/ TT-BNV. Theo đó, điều kiện tiêu chuẩn về quy mô số hộ gia đình của thôn, tổ dân phố ở khu vực miền Trung quy định tại Thông tư 14/2018/TT-BNV thấp hơn từ 100- 200 hộ so với Thông tư 09/2017/TT-BNV, vì vậy các địa phương cần rà soát lại quy mô số hộ gia đình cho phù hợp với quy định của Thông tư 14/2018/TT-BNV. Nếu tỉ lệ cử tri đồng thuận cao mong muốn sáp nhập thôn có quy mô số hộ lớn thì sáp nhập, còn tỉ lệ cử tri đồng thuận chưa cao hoặc có ý kiến khác thì cần xem xét thận trọng. Đối với những thôn, khu phố chưa đạt 50% tiêu chuẩn về quy mô số hộ theo quy định thì kiên quyết sắp xếp, sáp nhập, trừ những trường hợp có tính chất đặc thù riêng báo cáo UBND tỉnh cho ý kiến cụ thể. Đối với thôn, khu phố đạt trên 50% tiêu chuẩn quy mô số hộ khi có điều kiện thì tổ chức sáp nhập ngay trong giai đoạn này càng tốt, nếu không thì cũng phải tiếp tục sắp xếp, sáp nhập trong giai đoạn 2021-2030.

Kết quả thực hiện các quy trình lấy ý kiến của nhân dân, quá trình xem xét của UBND, HĐND các cấp về thực hiện chủ trương sắp xếp, tổ chức lại thôn, khu phố căn cứ vào quy định tiêu chuẩn quy mô số hộ của Thông tư 09/2017/TT-BNV ở nhiều thôn, khu phố nhân dân đồng tình chưa cao, thậm chí có nơi nhân dân không đồng ý sáp nhập, vì muốn giữ lại thôn, khu phố cũ. Nay Thông tư 14/2018/TT-BNV ban hành thay thế cho Thông tư 09/2017/TT-BNV quy định tiêu chuẩn quy mô số hộ gia đình thấp hơn, dự báo nhiều nơi người dân có nhiều ý kiến khác nhau. Vì vậy, một mặt các địa phương cần chú trọng tuyên truyền, phổ biến nội dung Thông tư 14/2018/TT-BNV cho nhân dân biết, mặt khác rà soát lại các bước quy trình thực hiện sáp nhập thôn, khu phố theo quy định của Thông tư 14/2018/TT-BNV để tổ chức thực hiện quyết liệt chủ trương sắp xếp, sáp nhập thôn, khu phố đạt chuẩn, tránh tình trạng “phản ứng dây chuyền” đòi giữ nguyên thôn, khu phố cũ trước đây.

Thanh Hải 

Kì sau: Bài 2: Giải quyết tốt những vấn đề phát sinh