Hoa mai ngày tết

Theo chân anh Nguyễn Đức Chiến, chủ một vườn cây cảnh ở đường Nguyễn Huệ, TP.Đông Hà, một trong những nghệ nhân chơi mai lâu năm ở tỉnh ta, được nghe anh giới thiệu và tận mắt nhìn ngắm hình dáng của từng cây mai, tôi chợt hiểu cách nói “luyện mai” của anh là không ngoa tí nào. Để có những cây mai đẹp như tranh vẽ với những thế trực, đổ, bay… đẹp từng nhánh, từng chi, từng ngón, tôi hiểu anh đã phải đổ biết bao công sức nuôi dưỡng, uốn sửa cây mai mỗi ngày trong suốt nhiều năm qua.

Từng trải qua rất nhiều nghề, nhưng anh Chiến vẫn luôn có một niềm đam mê bất tận với cây cảnh, đặc biệt là hoa mai. Ngày trước, sau những giờ làm việc căng thẳng, anh lại tranh thủ tìm đến vườn mai của những người quen để xem người ta cắt tỉa, uốn cành. Không những thế, anh còn mua thử vài cây mai về trồng để được… thực tập. Thấy người ta làm gì, anh cũng bắt chước theo, những chậu mai lúc đầu mua chỉ vài trăm ngàn đồng nhưng sau vài năm vun trồng, chăm sóc, giá trị của nó đã tăng lên đến cả chục triệu đồng. Tưởng chỉ chơi cho vui, không ngờ anh “bén duyên” hẳn với cây mai và chuyển hướng sang trồng mai thương phẩm. Hiện trong vườn cây cảnh của anh Chiến có gần 100 gốc mai với nhiều chủng loại, hình dáng khác nhau. Đặc biệt, anh Chiến đang sở hữu một gốc mai có tuổi thọ gần 80 năm, được giới sành mai định giá lên đến vài trăm triệu đồng. Anh Chiến cho biết, anh đã mua lại gốc mai này từ một làng quê ở tỉnh Nam Định, sau thời gian dài uốn nắn, chỉnh sửa, giờ đây anh đã có trong tay một tác phẩm sống có giá bằng cả một gia tài. Hoa mai đẹp ở cốt cách, thế nên người chơi mai chủ yếu mê cái dáng. Có cây mai uyển chuyển như dáng rồng bay, có cây lại oai vệ như hổ phục, cũng có cây như làn khói trầm hương bay lên hòa quyện. Nhưng muốn có cái dáng cốt cách sang trọng, quý phái, thanh cao ấy, cây mai phải được bàn tay con người tạo dáng từng năm, từng tháng, từng ngày, từng giờ, từng khắc.

Theo anh Chiến, Quảng Trị hiện có rất nhiều nghệ nhân chơi mai và trồng mai. Mai thường được chia làm 2 nhóm: nhóm trang trí và nhóm bonsai. Nhóm trang trí chuyên cung cấp cho thị trường những chậu mai xuân thương phẩm, dáng thế na ná giống nhau. Khi tạo dáng uốn lượn cho các nhánh mai trang trí, chủ vườn thường dùng cọc tre, lạt tre, dây chuối, cọng lác để cắm, cột đơn giản. Ngược lại, những chậu mai bonsai đều có những dáng thế rất riêng, độc đáo, khi tạo dáng cho chúng nghệ nhân thường dùng dây nhôm, dây đồng nhiều kích cỡ to nhỏ để cột uốn những cành mai trông rất bắt mắt.

“Tùy vào bộ đế, bộ rễ của cây mai mà nghệ nhân định dáng, nuôi dưỡng, phát triển những cành, chi, ngón của cây mai theo các thế phù hợp, đầy chất sáng tạo. Riêng tôi, trước khi tác động đến cây, tôi phải nắm bắt được đặc điểm sinh lí từng cây, từng nhóm cây, hiểu đúng thể trạng, sức khỏe của nó để có chế độ chăm sóc đúng, giúp nó tăng trưởng nhanh và đảm bảo được tuổi thọ”, anh Chiến chia sẻ. Anh Chiến còn cho biết, điều tối kỵ trong làm mai bonsai là chậu nào cũng giống chậu nào. Người chơi mai phải luôn cố gắng để tạo ra được nhiều tác phẩm riêng biệt, độc đáo. Do vậy, khi luyện mai mình cũng phải “biến chiêu”, hoặc một “chiêu” biến thành nhiều “thức” như luyện võ thì chúng mới có nét riêng. Hoa Mai thường nở rộ vào dịp đầu xuân, trong ba ngày tết. Muốn cho mai nở đúng vào ngày tết thì phải lặt lá cho đúng ngày tháng. Đây là một bí quyết của người trồng để bán mai đúng vào dịp tết. Tùy theo khí hậu mỗi địa phương hay của từng năm, từng tháng mà người ta sẽ lặt lá mai vào thời điểm thích hợp nhất, hoặc biết cách kích thích bằng cách bón những thức ăn cho cây thật đúng lúc...

“Hoa mai thường có năm cánh rất mỏng manh, màu vàng rất tươi cho đến khi rụng vẫn không thay màu. Chơi mai là một thú chơi tao nhã và cầu kì mà không phải ai cũng có thể biết được. Mai là loài hoa có linh khí, ngay cả hương thơm của nó cũng rất kín đáo và kén chọn, chỉ có thể “bắt” được mùi hương của nó lúc đêm xuống thật sâu, khí trời mát lạnh ẩm sương, tâm người cũng thật tĩnh lặng mới có thể nhận được hương hoa mai thoang thoảng”, đưa tay vuốt ve những cánh mai vàng rực rỡ, anh Chiến chia sẻ.

Nhiều người cho rằng anh Nguyễn Đức Chiến là một “đại gia” cây cảnh của TP.Đông Hà. Tuy nhiên, bản thân anh luôn nghĩ rằng mình chỉ là một người nông dân sống giữa lòng thành phố, mưu sinh bằng tình yêu dành cho thiên nhiên, hoa lá, trong đó có cây hoa mai. Để rồi, khi tết đến xuân về, những nghệ nhân trồng mai như anh Chiến lại cảm thấy rạo rực hơn bao giờ hết bởi họ hiểu rằng, gìn giữ niềm đam mê với loài hoa này cũng chính là đang gìn giữ nét đặc trưng của ngày tết cổ truyền dân tộc.